یارسان

« دين حقيقت و بينش ياري يك تفكر ايلياتي و عشيره‌اي نيست كه براي محاسبات آن راهكاري سنتي بدون دخيل دادن علم و هر آنچه كه در حوزه‌ي نظامنديِ كائنات تعريف دارد در نظر گرفته شود. در واقع هر چقدر كه اشراق و مفاهيم يك تفكر بالاتر باشد، مباحث و گفتمان مربوط به آن نيز تخصصي‌تر و مشكل‌تر مي نماياند. پس ما نمي‌بايست كه مفاهيم را به اندازه‌ي وجود خود پائين بكشيم تا كه به گونه‌اي گردد كه هيچگاه عزم جزم براي بالا كشيدن و سعي براي فهميدن در خود پيدا نكنيم.»

 

 

 

 

 

 

نوشته شده توسط طیب طاهری دسته: مقالات
نمایش از 19 تیر 1397 بازدید: 210

zanko-soran1

ناسنامەی کوردیبوونی لەک

تەیب تاهیری 

 

هۆزی لەک لە جوگرافیای باشووری کوردستان هەڵکەوتووە. لە مێژوودا هەر کات ناوی ئەم ناوچەیە هاتووە بە لوڕستان بچووک ناوی براوە. دوای دابڕانی بەشی پشتکوو و دامەزرانی حکوومەتی ڕاژورەکان لە پشتکوو، ناوی فەیلیش بە سەر ئەم هۆزەدا سەپێنراوە. ئەم زاراوەیە سەر بە خێزانە زمانی هێند و ئێرانییە، لە نێو زمانە ئێرانییەکان سەر بە باکووری ڕۆژئاوایە و بە کوردی دێتە هەژماردن. لەکی لەگەڵ کەله‌وڕی لە ڕووی زمانەوە نزیکایەتی زۆریان هەیە لە هەمان کاتدا لەگەڵ گۆرانیش نزیکی هەیە و وا پێدەچی کە هەر لە ئەسڵدا هەردوو زاراوە سەر بە دیالێکتی گۆران بووبن. ئەم هۆزە لە ڕابردوودا لە لایەن حکوومەتی حەسنویەی بەرزیکانی کورد فەرمانڕەوایی کراوە، پاشان ئەتابەکانی لوڕ لە وارگەی لەکەکان دروست دەبێت. کەریم خانی زەند سەر بەم ئێڵ و هۆزە بووە و کە مێژوویەکی پرشنگداری ئەم هۆزە پێک دێنێ. زۆربەی لێکۆڵەران و زمانناسان و نووسەران لەسەر کورد بوونی لەک و زاراوەکەیان سوورن و ڕەچەڵەک و بنەچەیان هەر بە کوردەوە گرێ دەدەن، بەڵام مخابن بەم دواییانە هەڵوێستی ئیدارەی فەرهەنگستان لە ئێران سەبارەت بەم زارە کوردییە بۆ ئەوەیە کە لەکەکان لە نەتەوەی کورد و زمانی کوردی داببڕن. لای هەموو شارەزایان ڕوونە کە ئەم جۆرە دابڕینە دژ بە ڕاستییە مێژووییەکانە، هیچ پشتوانێکی زانستی نییە. ڕاستییە مێژووییەکان پێمان دەڵێن: ئەم هۆزە لە هەموو بوارێکدا: کۆمەڵناسی، زمان، مێژوو، دابونەریت و کولتوور لەگەڵ کوردەکانی سەرووی خۆیان هیچ جیاوازیێکیان نییە. بۆ نموونە بوونی دینی یارسان وەک دینێکی کوردی ڕەسەن و خاوەن ڕەچەڵەک لە دەڤەری لەکستان، لە سەدەی دووهەمی کۆچییەوە هەتا ئێستا بۆمان ڕوون دەکاتەوە کە ئەم ناوچەیە کوردییە. زمانی ئەدەبی و دینی و ڕەسمی نووسەران و شاعیرانی ئەم ناوچەیە هەمووی کوردی بووە و بە زاراوەی گۆرانی بووە. ئەمە سەرەڕای ئەوەی کە کولتووری خەڵکی لەکستان کوردیێکی پەتییە لە هەموو ڕوویەکەوە بە دابونەریت و پەندی پێشینان و قسەی نەستەق،.. هتد سەر بە نەتەوەی کوردن. هەروەها لە ڕووی زمانەوانی و مورفۆلۆژییشەوە زێدەتر لە سەتا هەشتای وشەکانی کوردییە.

 

وشەی کلیل: لەک، لوڕ، یارسان، فەیلی، لوڕی بچووک، کورد.

zanko-soran2

 

«کورتەیک لە ناسنامەی کوردی بوون لەک»

هۆزی «له‌ك» كه‌ له‌ ناوچه‌ی باشووری كرماشان و باكووری لوڕستان و به‌شێك له‌ باشووری ئیلام نیشته‌جێ بوونه‌، له‌ دوو خێڵ گەوره پێك هاتووه‌ به ناو دلفان و زه‌نگنه‌.

ئەم ناوچەیە پێش هێرشی عەرەبەکان بە «البهلوین» یان «پەهلەوییەکان» ناویان لێ‌براوە (ئیبنی فەقیه 77:1349) کە یەکێک بووە لە میرنشینەکانی ناوچەکە و وادیارە هەواری هورموزگان بووە؛ هەڵبەت دەڵێن هورموزگان خۆی خەڵکی مێهرگان‌کەده و سەردەمانێ پاشای لوڕستان و خووزستان بووە. (ئیزەدپەناهـ1376,ب1,ل67) پاش هێرشی عەرەبەکان و زاڵ بوونی کوڕەکانی ئومه‌یە و عەباس(بنی امیە و بنی عباس) بە سەر ناوچەکەدا، بە هۆی چڕ و هەڵەمووتیەوە ناوی ـ جبال ـ واتە چیای لێ‌دەنرێت. (موقەدەسی575:1361) ئیبنی خوردادبێهـ ڕای وەهابوو کە ماسەبەزان لە وڵاتی پەهلەوییەکان بووە. (ئیبن خوردادبه57) دینەوەری لە «اخبارالطوال» گوتوویه‌ کە ماسەبەزان لەو دەڤەرانەیە کە ئەردەوان پاشای ئەشکانی فەرمانڕەوایی کردووە. (دینەوەری /40) ماسەبەزان و مێهرگان‌کەدەک یان مێهرجان‌قەزەق دوو نێون کە لەسەر لوڕی بچووک کە بە لەکستان ناوی دەرکردووە دایان‌ناوە. ئەم دوو ناوە هەتا سەدەی چوار و پێنجی کۆچی بەکار دەهێنرا و بەشی باکووری دەبووە ماسەبەزان و بەشی باشووریش بە مێهرگان‌کەدێ ناسرا بوو. (ساکی3:1343)

شیروانی لە ژێر وشەی لەکدا هێناویە: «نێوی تیرەگەلێ هێژا و ناوداری کوردن.» (شیروانی302:1315) کۆکردنەوە و کاردانەوەی بۆچوونەکانی زەینولعابدین شیروانی سەبارەت بە لوڕ زانینی لەکەکان و بە کورد زانینی لوڕەکان لە مێژوودا زۆر هاتووە کە بە داخەوە ئەم تاریفاتە لە هەندێ کەسدا دڕدۆنگی و گومانی دروست کردووە هەتا بڕێ جار لەک بە کورد یان لوڕ بزانن، نائاگا لەوەی کە لەک و لوڕ و کورد داری یەک کۆتەن و تێکڕا لەسەر بنجێ گەشە و نەشە دەکەن.

بەڵام بۆچی بە سنوور و بازنەی لوڕی بچووک یان لەک فەیلیان وتووە؟! ئەم وشەی فەیلیە لە کەنگێوە لەسەر ئاخێڤەرانی لەک نراوە؟!

بە گوێرەی زۆربەی خاوەن‌ڕاکان وشەی فە­یلی گۆڕدراوی «فەهلەیە» و وەک وتمان «فەهلە» هەر ئەو وڵاتی لەکستانەیە کە مێژووناسان بە «فەهلە» و «پەهلەی» دەناسێنن و هەنووکەش لە پیرەکان دەبیسین کە ئەم ناوە لێکدراوی «پەهلە» یان «پەهلەویە».

(ئیزەدپەناهـ1376,ب1,ل‌74) ئیبنی فەقیهـ هەمەدانی لە موختەسەرۆلبولداندا ناوچەی لوڕستانی بە پشتکووهـ و پیشکووهیشی بەشێک لە پەهلە و لە شاری پەهلەوییەکان زانیوە.

(هەمەدانی22:1349) یاقووت حەمەوی لە موعجەمۆلبولداندا شارەکانی پەهلەوییەکانی بە حەوت شار ئەژماردووە: «هەمەدان و ماسەبەزان و قوم و ماهی بەسرە و سەیمەرە و ماهی کووفە و کرماشان.» (ساکی47:1343) ئیبنی نەدیم لە ئەلفێهرێستدا دەڵێت: «زمانە فارسییەکان بریتین لە پەهلەوی، دەری، فارسی، خووزی و سریانی.» وتوویە پەهلەوی دەگاتەوە بە پەهلە کە ناوی پێنج شارە: «ئیسفەهان، ڕەی، هەمە­دان، ماهی نەهاوەند و ئازەربایجان.» (نەدیم22:1343)

ئەو شاهیدانه که تایبەت به وشەی فەیلی هات هەر وەک ئەو شاهیدانەی­تر تواو له سەر لور بوونی لەک سوورن، بە­لام مخابن بڕێ لە توێژەران و نووسەرانی هاوچەرخ لوڕەکان جودا لە کورد دەزانن و دەڵێن ئەگەرچی لەباری ڕەگەز، مێژوو و کلتوورەوە ناکرێ یەکبوونی کورد و لوڕ لێک جودا بکرێتەوە، بەڵام وێڕای یەک ڕیشەیی و لێکچوونی زۆر، کەچی لە درێژەی مێژوودا بە تایبەت لە دوای هاتنی ئیسلامەوە ئەم دوو بەرەیە شۆناسی سەربەخۆ وەردەگرن و وەک دوو نەتەوەی لێک جوداکراونەتەوە.(ئه­للاهیاری،فروغی،عەبدوللاهی10:1390) تەنها بەڵگە بۆ سەلماندنی ئەم بانگەشەیە وشەی گشتی کوردە کە توێژەر و نووسەران، ئەم وشەیانە بۆ گشت ئاژەڵدارەکان، چیانشینەکان و دەوارنشینانی هەرێمی زاگروس بەکار هێناوە. هەر بۆیە پێش ئەوەی لە بەکار هێنانی ئەم وشەیەدا سەرنج بدەنە پێوەری نەتەویی و شۆناس، هاتوون لێکچوونی ژیان و گوزەرانیان خستۆتە بەرچاو. بۆیە بەکارهێنانی وشەی کورد بۆ لوڕەکانیش پەیڕەوی ئەمبۆچوونەیە.(ئە­للاهیاری،فروغی،عەبدوللاهی8:1390)(ساکی42:1343)(ئیزەدپە­ناه10:1367)(ئەمانوللاهی36:1370)

ئەم بۆچوونە ئەگەرچی دروست نییە و وشەی کورد با گشت‌گیریش بێت بەڵام ئەگەر بۆ شێوە ژیانی خه‌ڵكانێك بگەڕێنینەوە دەتوانێت لێکترازان بێنێتە گۆڕێ ئەگەر تەنها بۆ چیانشینانی زاگرۆسی بەکار بێنین! لە ڕاستیدا مێژوونووسان گشت هۆزە ڕەوەندەکانی هەرێمی زاگرۆسیان بە وشەی گشتی کورد پێناسە کردووە کە لوڕەکانیش دەگرێتەوە. هەرچەندە ئەم تێڕوانینە لەگەڵ ئەقڵدا ناگونجێت بەڵام ئێمە نمونەی دیکەمان لە مێژوودا نییە کە نەتەوە­یکی دیکە بە تایبەتمەندی ڕەوەندایەتییەوە لە لای مێژوونووسەکانەوە بە کورد بانگ کرابێتن.

ئەڵبەت هەن کەسانێک وەک: ژوکوفسکی، ڕیچارد فرای، مەکنزی، ا.مان، هنری فیلد، ئوسکارمان، گرانیک ئێساتریان، موستەفا تەقەوی موقەدەم، سکەندەرئەمانوللاهی، کەمال فوئاد... کە لوڕیان بە کورد نەزانیوە و شۆناسێکی جودایان بۆداناوە و ئەمەش هەمان بۆچوونە کە بۆ گۆرانی یان هەورامیش دایان‌ناوە و هەورامییەکانیان بە زمانێکی جودا و سەربەخۆ لە کورد دەزانن کە پێناس و شۆناسی ڕەگەزی و زمانی سەربەخۆیان هەیە، و بۆ سەلماندنی وتەی خۆیان هەندێ وشە و ڕێزمانی جیاوازیان کردۆتە دەسپێچک و بەردەوام ئاماژەی پێ‌دەکەن.

ئەم بابەتی بە لوڕ زانینی لەکەکان یان ئەوەیکە لەک خۆیان لوڕ بزانن شتێکی ڕوونە و قسەی لەسەر ناکرێ، بەڵام ئەوەیکە لوڕەکان لە کورد جودا ئەژمار بکرێ وه‌ك باسێكی نامۆ و نه‌ناس خۆ ئه‌نوێێ. چونکە سنووری کورد بە گوێرەی مێژووی شازدە هەرێمەکەی حەمدوڵڵا مستەوفی (۱۳۷۸/۱۰۷) زنجیرە چیای زاگرۆسە و لە باشووری دەریای مەدیتەرانە هەتا باکووری ئەهواز درێژەی هەیە و هۆز و تیرەی جیاوازی لە ئامێزە کە بە پێی بەڵگە مێژووییەکان زۆر و کەم لێک‌ترازانیان لە نێواندا هەبووە و لە بنەڕەتیشدا هەر وەها بوونە، وەک هۆزەکانی کاسی، لۆلۆبی، سۆباری، نایری، میتانی، گۆتی، کە هنووکەش هەر جیاوازییان هەیە لە بواری ئۆل، بیر و زماندا... کە ئەم جیاوازیانە لوڕ و لەک، سۆرانی و هەورامی و بادینی... سوننه و شیعه، یارسان، ئیزەدی، عەلەوی، بەکتاشی، شەبەک و خورشیدی... پێک هێناوە و ئەم جودایە حاشا هەڵ‌نەگرە.

لەگەڵ ئەمانەشدا ڕاستی ئێستای ئەم دوو پەلە- واتە کورد و لوڕ- وێڕای هەموو لێکچوونێکی کلتووری، زمانی، مێژوویی و شایەتی و ستودان دیروکناسان(مە­سعودی، حەمەوی، موستەوفی، بەدلیسی...) روژهەلاتناسان(ریچ، مینورسکی، واسیلی نیکیتین، بارون دوبود، لوریه، هاسل، راولینسون، ئیدوارد براون...) لیکولە­ران(پە­رویز ناتل خانلە­ری، موحەممەد ئەمین زەکی بەیگ، محەممەد مە­ردوخ، جودەت پاشا، سدیق سەفیزاده...) نوسەران هاوچەرخ( محەممە­د مورتزایی، عەبدوللا شەهبازی، موراد کورد، سە­یید محەممە­د عەلی ئیمام شوشتەری، ئەحمەد شە­ریفی...) لەسەر ئەم مژارە، هەروەها بەڵگە مێژووییەکانی دیکەی وەک کەلامەکانی یارسان و کۆتا شێعری شاعیرانی ئەم ناوچەیە... گشت ئەم نەریت و بۆچوونە بێ یاسا و ڕێسا تەوش تڕۆیانە بەدرۆ دەخەنەوە و دەتوانین لوره به کورد بزانین.

زمان:

لە بواری زمانناسیەوە زۆربەی توێژەران، لەک بە زاراوەیکی کوردی دەناسێنن وەک زمانناسی ئیتنولوگ، مینۆرسکی، ئیشمیت، لوردکورزن، مارتین وان بروینسن، زولتاریو، ئانوبنی، پەرویز ناتل خانلەری، عە­لی ئەشرە­ف دە­رویشیان...

فەرهەنگ ناوی مەساحبیش له ژیر وشەی لەک ئەمانه به کورد پیناساندووه. دانشنامەی دونیای ئیسلامیش لەکەکانه به کورد دایناوه. فەرهەنگ ناوی گەورەی ئیسلامیش لەکییه بە بەشێک لە کوردی دەزانیت.(۱۳۸۰ب10, ل 548) هەروەها دێهخۆدایش بڕوای وەهایە کە لەکی یەکێ لە زاراوەکانی کوردیە که له کولیایی، کرماشان، هەمەدان، ئیسفە­هان، کوردستان، ئیسفەندئاباد، چوارکاوه و عە­لی وردی، نیشتەجیین.(پەرواێزێ لەسەر وشەی لەکی) محەممەد مەردوخیش کوردستانه به شەش ولات دابەش کردووه که ولات شەشمه بەم شیوه ناساندووه:«ولات لورستان که شارەکان بەناوبانگی بروجرد، خورەم­ئاوا، سەیمەره، مەلائره، نەهاوەند و تویسرکانه.» (مردوخ67:1379) محەممە­د ئەمین زەکی بەیگیش که له سال 1916 دە­رواته لورستان دەلێت که خەلک لورستان به زمانی کوردی به تەکما ئاخفتن. (ساکی39:1343) یاقوت حەمەوی هێناویە:«کوردەکان هوزگەلیکن که له چیاکان نیوان خوزستان و ئیسفەهان نیشتەجیین که ناو ئەم ناوچەیه بلاداللور یان لورستانه.» ئە­م قسەی یاقوته به ئاشکارا لور بوچک و لور گە­وره ده­سنیشان دەکات که ئەمیش وەک نوسەرانی دیکه وەک شیخ محەممەد خال... که ئیتر له هوز و عە­شیره ناو نایبە­ن، راستەقینه دە­لین ئەمان کوردن. به شیوە­ی گشتی ئەگە­ر میژووه لیک بدە­ین و لی بکولین به یە­ک خال ئەگەین ئە­وه­یش ئەمەیه که هەمیشه لە­ک به تەک لور هاتووه، به تایبە­ت هەر کات ئاماژه به شوین دانیشتن لە­ک کریاگه وتویانه لور بوچک، هە­ر وە­ها ئەگە­ر بری له لیکولە­ران و نوسەرە­کان لە­کیان به لور پیناسه کردنه ئەوە­نده گرینگ نیه، له بە­ر ئە­وەی که لور کورده.

بێ‌جگە لە ڕادەربڕینی مێژوونووس و توێژەرانی زمانناس کە لەکی بە یەکێک لە زاراوەکانی کوردی ئەژمار دەکەن دەتوانین بەڵگەمەندتر و مێژینەتر ئەم بابەتە بخەینە بەر باس و ئەویش دوور خستنەوەی لەکەکانی زەنگنە و دڵفان کە بریتین لە : نانەکەلی، خواجەوەند، مافی، زەندیە ... بۆ ناوچەکانی دیکەی ئێرانێ وەک شیراز و قەزوێن و باکووری ئێران، کە زۆرینە یارسانن و تا ئیستایش هیچ گومانێك لە سەر کورد بوونی یارسان پیناسه نەکریاگه.

بەڵام هۆکاری ئەوەی کە لە کۆندا لوڕی پاقژ لە وشەی فارسی بووە دەبێت لە مێژوودا بۆی بگەڕین، بوونی دەستنووسی کەلامەکانی یارسان بەڵگەی حاشا هەڵنەگرە لەمەڕ ئەم بابەتە. لە دەستنووسەکاندا هاتووە کە گەورەکانی ئەم هەرێمە بە کوردی هەورامی ئاخاوتوون. هەروەها ڕۆشنبیرەکانی ناوچەکە بە هەورامی یان وێژەی گۆرانی قسەیانی دەکرد. ئەم بابەتە لە لایەن موقە­دەسییەوە لە ئەحسەنولتەقاسیمدا شایەتی لە سەر دراوە و دەڵێت زمانی خەڵکانی هەمەدان و زەنگان واتم واتویە. (موقەدەسی398:1361)

ئەم وتەیە لەگەڵ زاراوەی کەلامەکانی سەردەمی شاخوەشین لە لوڕستانی چاخی چوارەمی کۆچی دەخوێنێت. وەک چۆن تەواو مێژوونووسەکان ئەم دەڤەرەیان بە فەهلە یان پەهلە زانیوە و زمانی خەڵکەکەی پەهلەویە و بە وتەی مستەوفیش پەهلەوی یەکێک لە زاراوە خۆماڵییەکانە کە لەگەڵ فارسی دەڕیدا جیاوازە. (نەزهەتەلقلووب67:1336)

ئەم نێوە یانی پەهلە، بەرە بەرە لە لایە عەرەبەکانەوە دەبێتە جەبەل کە مەبەست هەر ئەم زاگرۆسەیە و یەعقووبی دەڤەرە چیاییەکانی سنووری پەهلە کە شوێنی چالاکی یارسانەکانی گۆرانی زمان بووە بە هەمەدان، نەهاوەند، دینەوەر، حەڵوان، ماسەبەزان، مێهرجانقەزەف و شارەزوور، سامغان و ئازەربایجان و زەنجان دەئەژمێرێت. (یەعقووبی1/218) یەکێکی دیکە لەو داتایانە کە لێکچوونیان ڕوونتر دەکاتەوە کەڵک وەرگرتنە لە پیتەکانی(پ ـ ژـ چ ـ گ) لە وشەکاندا کە دوو چاوکە ڕۆشن دەکاتەوە ئەویش: نزیکی ئەم زاراوەیە لەگەڵ هەورامی و پەهلەوی کۆنە، ئەویکە تەعریب نەکردنی زمانی ئەم ناوچەیە.

بەراورد کردنی فەهلەویات لوری له راحه الصدور، کتیب المعجم رازی و کەلامەکان سەرئەنجام و شعرگەلیک که دراوەته پال باباتاهیر له ناو دە­قه کونە­کان به ئەدە­بیات گورانی یە­کیکتر له ئە­و بە­لگانە­یه که بو سە­لماندنی باسە­کەمان ئەتوانین پێ ئاماژه بکە­ین.

هەروەها هەبوونی هۆزی زەنگەنە بە نشینگەی پاڵنگان، دەرەتەنگ و حەڵوان هەتا دەشتی کاکاوەند، کە لەمێژدا بە گۆرانی قسەیان دەکرد هۆکارێکی دیکەی نزیکی و هاوڕیشەیی لەک و گۆرانە کە بە پێی ئەم هۆکارانە کە هێنامان لە نشینگەی خۆیان دوور دەکەونەوە. ئەم هۆزە لە هۆزە گەورەکانی لەک ئەژمێردرێت کە پاڵپشتی کەریم خان بوونە و باندۆریان هەبووە لە به‌ ده‌سه‌لات گه‌یشتنی­دا.

بیشووب ئیزابێلا کە ساڵی 1890 سەفەر دەکات بۆ کوردستان و لوڕستان، وەها دەنووسێت: «زاراوەی لوڕە فەیلیەکان تۆزێک لەگەڵ کوردەکانی کرماشاندا جیاوازە.»(ئیزابێلا52:1375) ئەم چکە جیاوازییە هێمای سەربەخۆ بوونی زمانی نییە، بەڵکوو تایبەتمەندی زمانی کوردیە کە لە هەموو زاراوەکانیدا و تەنانەت گوند بە گوندیش دەبینرێت. هاوبەشی وشەی بەکارهاتوو لە نێوان لەک و کورمانجی ناوەڕاست سه‌تانه‌وه‌ده‌ و نشینگەی ئەم هۆزە لە داوێنی زاگرۆس هانمان ئەدات هەتا لەک بە یەکێک لە هۆزە گەورەکانی کوردستان بزانین، بە تایبەت ئەوەیکە لە باری کلتوور، داب‌ونەریت، بیر و بڕواوە دەکرێت به‌شێك بۆ سەلماندنی زۆرتری ئەم باسە بکەینەوە.

ئاكامگیری:

لەکستان له شاهیدی میژوو پەهله یان فە­هله ناودیر کراوه، که زمانی پەهلەوی دواتریش بووه به فەهلەویات که ئەمەش دوباره شاهیدییه له تەک کەلامەکان و بزوتنەوە­ی یارسان و ئەدەبیات گوران له ئەم ناوچە­یه. هە­ر وەها شعیر شاعیران ئەم ناوچە­یه و مورفولوژی وشەگە­لی که به کار دینن بو سە­لماندن ئەمە­یه که بلیم ئە­م ناوچە­یه گورانه. تە­نانەت ئەوەیکه هەبوون سوپای حەسنەویه به گشتی گوران بووه، یانی باپیران لەکگەل ئەمرو. زمان لەکگەل که گوران یان هورامی بووه به هوگەلیکی بەر فراوان یەک قەواره و سانا دەبیت و جیگەی وشەگەلی رەسەن خوی ئەداته فارسی. ئەم ئالو گورەی زمانییه ئەبیته هوی ئەوه که زاراوەیکی تایبەت به ناو زاراوەی لەکی له ناو دلی زمان کوردی دروست ببیت. ئەم ئالوگوره له زاگروس دیاردەیکی نەناسراو نیه، چونکه زاگروس هەمیشه شوینیک بووه بو دابرینی هوزەکان له یەک.

لێكدابڕان و پارچه‌ پارچه‌ كردنی نه‌ته‌وه‌ی كورد له‌ مێژه‌ بۆته‌ شتێی ئاسایی و هه‌ر ئێستاش له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌ به‌رده‌وامه‌. ئاواره‌كردن و كۆچاندنی زۆره‌ملێی خه‌ڵكانی ئه‌م وڵاته‌ به‌ مه‌به‌ستی لاواز كردنی پێوه‌ندی هۆزی و چوارچێوه‌ی هه‌نووكه‌یی ئه‌م نه‌ته‌وه‌یه‌ خۆی چیرۆكێی دوور و درێژه‌. سیاسه‌تی یه‌كده‌ست كردن كه‌ بناغه‌ی به‌ ده‌ستی ره‌زاخان داده‌نرێ و درێژه‌ ده‌درێ له‌ هه‌نگاوی یه‌كه‌م دا لوڕه‌كان له‌ كورده‌كان داده‌بڕێ و لەکەکان که لێ گریدان نیوان کە­لهور و گوران و سوران به تە­ک لوره­کانن له کورد جیا دەکە­ن تا هیدی هیدی کورد بتاویتە­وه.

به‌و سیاسه‌ته‌ هه‌وڵیان داوه‌ كه‌ هه‌موو هۆز و تایفه‌كانی كورد له‌ یه‌ك داببڕن و بچووكیان بكه‌نه‌وه‌ و له‌و رێگایه‌وه‌ بێ شوناسی و له‌ بیركردنی مێژوو و ره‌سه‌نایه‌تی و كلتوور به‌ره‌به‌ره‌ بێته‌ بوون. ئه‌وه‌ له‌ كاتێك دایه‌ كه‌ نه‌ ته‌نیا له‌ك له‌ ره‌سه‌نترین هۆزه‌كانی كورد دێته‌ ئه‌ژمار به‌ڵكوو لوڕیش به‌شێكه‌ له‌م په‌یكه‌ره‌یه‌. ئه‌م باسه‌ به‌ نه‌ختێك ورد بوونه‌وه‌ له‌ مێژوو، ئاخێزگا، كلتوور، ئەدە­بیات، فولکلور، موسیقا، هە­لپەرکی، جل و بەرگ، قسەی نەستەق، داب و نه‌ریت و زمان... به‌ روونی دیاره‌.

 

zanko-soran3

 

 

 

ورود به سایت

googlefacebook

This Browser is not good enough to show HTML5 canvas. Switch to a better browser (Chrome, Firefox, IE9, Safari etc) to view the contect of this module properly

Real Time Web Analytics Clicky


برای حمایت از ما امتیاز دهید
یارسان در راستای اعتلای فرهنگ یاری GNU/GPL کار می کند.