یارسان

« دين حقيقت و بينش ياري يك تفكر ايلياتي و عشيره‌اي نيست كه براي محاسبات آن راهكاري سنتي بدون دخيل دادن علم و هر آنچه كه در حوزه‌ي نظامنديِ كائنات تعريف دارد در نظر گرفته شود. در واقع هر چقدر كه اشراق و مفاهيم يك تفكر بالاتر باشد، مباحث و گفتمان مربوط به آن نيز تخصصي‌تر و مشكل‌تر مي نماياند. پس ما نمي‌بايست كه مفاهيم را به اندازه‌ي وجود خود پائين بكشيم تا كه به گونه‌اي گردد كه هيچگاه عزم جزم براي بالا كشيدن و سعي براي فهميدن در خود پيدا نكنيم.»

 

 

 

 

نوشته شده توسط زریان جیزنی دسته: مقالات
نمایش از 22 دی 1398 بازدید: 74

WOMENS ROLE AND POSITION IN THE YARSAN  R ELIGION

Zryan Jaziri Mohammed

ABSTRACT

(Kakayi)Yarsan is an ancient Kurdish Religion; it is based on the other old religions in Kurdistan such as Metrayi and Zardashti . (Saranjam) is the holy book of Yarsan Religion. Yarsan is considered as part of Kurdish national heritage and has its own particular secular ceremonies; it could continuously develop and renew itself.

In this thesis, we try to throw light on women class in the aspect of writing, music and religious education in Yarsan Religion along history, To enrich this subject more, we have referred to the well-known cultured women mentioned in the holy book (Saranjam) ; those women held high position in community and whose poems were interpreted and played their role side by side with men to serve and circulate the message of Yarsan Religion and educating the people.
 

KEYWORDS

Yarsan Kurdish religion Religious foundations National Heritage Decrees

 

REFERENCES

قورئان، كتێبی ئایینه‌ ئیسلام، وه‌رگێرانی، محه‌مه‌د ظالح ابراهیمی.

قورئان، كتێبی ئایینه‌ ئیسلام، وه‌رگێرانی، هه‌ژار موكریانی.

سه‌ره‌نجام: كتێبی ئایینی پیرۆزی یارسان.

ئاجه‌ریان و چه‌ند لێكۆڵیارێكی تر: چه‌ند باسێك ده‌رباره‌ی ئه‌هلی حه‌قو وه‌رگێرانی نه‌جاتی عه‌بدوڵڵا، ده‌زگای موكریانی، هه‌ولێر، 2005.

ئه‌مین شێخ عه‌لائه‌دین نه‌قشبه‌ندی: ته‌سه‌وف چییه،‌ به‌غدا 1985.

ئه‌یوب ڕۆسته‌م: لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مێژوویی دینییه‌ تایبه‌ت به‌ كاكه‌ییه‌كان، مه‌ڵبه‌ندی ڕۆشنبیری هه‌ورامان، 2006.

ئه‌یوب ڕۆسته‌م: یارسان لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مێژوویی- دینی سه‌باره‌ت به‌ كاكه‌یی، سلێمانی، 2006.

ئه‌یوب ڕۆسته‌م: لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی مێژوویی دینییه‌ تایبه‌ت به‌ كاكه‌ییه‌كان، مه‌ڵبه‌ندی ڕۆشنبیری هه‌ورامان، 2006.

ئه‌نوه‌ر قادر ئه‌حمه‌د: چه‌ند بابه‌تێكی كوردناسی، سوید، چاپی یه‌كه‌م، 1989.

د.ئه‌وڕه‌حمانی حاجی مارف :چی له‌باره‌ی زمانی كوردییه‌وه‌ نوسراوه، كۆڕه‌ زانیاری كورد، به‌غدا،1974.

بۆره‌كه‌یی سدیق(سه‌فی زاده‌): كاكه‌ییه‌كان و ڕێ و ڕچه‌یان، چاپی یه‌كه‌م، وه‌زاره‌تی ڕۆشنبیری 2001.

به‌همه‌نی هادی ڕه‌شید:په‌یامی هه‌ورامان، چاپی دووه‌م، سلیمانی، مه‌ڵبه‌ندی ڕۆشنبیری هه‌ورامان 2003.

ته‌یب تاهیری: تاریخ و فه‌لسه‌فه‌ی سه‌ره‌نجام، چاپخانه‌ی ڕۆژهه‌ڵات 2009.

ته‌یب تاهیری: زه‌بوری حه‌قیقه‌ت، كرماشان، 2013.

ته‌وفیق وه‌هبی: دیینی جارانی كورد، گه‌ڵاوێژ ژماره‌ 11، 12 به‌غدا 1940.

تۆفیق وه‌هبی به‌گ: پاشماوه‌ی ئاینی میترایی، و، شێخ بورهان به‌رزنجی، چاپی یه‌كه‌م، چاپخانه‌ی ڕۆشنبیری 2010.

جه‌مال نه‌به‌ز: زمانی یه‌كگرتووی كوردی، بامبێرگ، 1976

جه‌مال نه‌به‌ز: فه‌لسه‌فه‌و ڕامانی یارسانی له‌ فه‌رهه‌نگ و كۆمه‌ڵگای كورده‌واریدا، چاپخانه‌ی ناره‌ 2009.

جه‌مال نه‌به‌ز: زمانی یه‌كگرتووی كوردی، بامبێرگ 1976.

جه‌مال نه‌به‌ز: سه‌رنجدانێك له‌ میتۆلۆژیای كورد، ئه‌كادیمیای كورد، ستۆكهۆڵم 1986.

حمه‌كه‌ریم محمود: كوردستان له‌ به‌رده‌م فتوحاتی ئیسلامیدا، سلێمانی، 2006.

حاجی نعمةالله‌ جه‌یحون ئابادی: شاهنامه‌ی حه‌قیقه‌ت، قسمه‌ت ئیرانشناسی، پاریس، لێكۆڵینه‌وه‌ی د. محمد موكری، پاریس 1250.

حمه‌كه‌ریم محمود: كوردستان له‌ به‌رده‌م فتوحاتی ئیسلامیدا، سلێمانی، 2006.

حه‌مید ئێزد په‌نا: فه‌رهه‌نگی له‌ك و لوڕ، لێدوان و به‌راوردكردنی محمود زامدار، به‌غدا، 1978.

ڕه‌ئو‌ف محه‌مه‌د زهدی: بۆ له‌ هه‌قه‌ كه‌وتنه‌ ته‌قه‌؟ به‌غدا، 1985.

ریچ،كلودیوس جیمس:گه‌شتنامه‌ی ریچ بۆ كوردستان1820،وه‌رگێران،محمد حمه‌ باقی،1992

د. ڕه‌شاد میران: چه‌ند بابه‌تێكی ئیتنۆكۆمه‌ڵایه‌تی، 2016.

د. ڕه‌شاد میران: ڕه‌وشی ئایینی و نه‌ته‌وه‌یی له‌ كوردستاندا، چاپی سێیه‌م،2017.

سید محه‌مد حوسێنی: دیوانه‌ گه‌وره‌، كرماشان 1382.

سید قاسم افضلی شاه‌ ایبراهیم: دفتر ڕموز یارسان، گنجینه‌، ساتان صحاك. چاپ ڕاستی، تهران.

سید عبدالصمدی تووداری: چه‌مكێكی مێژووی هه‌ورامان و مه‌ریوان( چه‌ند لاپه‌ڕه‌یه‌ك له‌ كتێبی نور النوار).

سیدحه‌سه‌نی ته‌قی زاده‌: مانی و دینه‌كه‌ی، چاپی یه‌كه‌م، هه‌ولێر، مناره‌، 2005

سدیق بۆره‌كه‌یی،(سه‌فه‌ زاده‌): مێژووی وێژه‌ی كوردی، به‌رگی یه‌كه‌م، هه‌ولێر، ئاراس 2008

سدیق بۆره‌كه‌یی(صفی زاده‌): دوره‌ هفتوانه‌(سرنجام) كتابخانه‌ی گهوری، تهران 1361.

سید محه‌مد حوسێنی: دیوانه‌ گه‌وره‌، كرماشامو 1382.

شاكر فه‌تاح: یه‌زیدییه‌كان و ئایینی یه‌زیدی، سلێمانی 1969.

فیلیپ كرینبرۆك- كریستییه‌ن ئالیسۆن، كولتوور و ناسنامه‌ی كورد، و. وریا ڕه‌حمانی، هه‌ولێر، ده‌زگای موكریانی 2008.

فه‌له‌كه‌دین كاكه‌یی: ئایینی یارسان، هه‌ولێر، 2011.

د. عزالدین مسته‌فا ڕه‌سوڵ: سه‌رنجێ له‌ زمانی كوردی، به‌غدا، 1971.

عبدوالقادر ده‌باغی: چه‌ند دێرێك له‌ مێژوودا، به‌شی یه‌كه‌م، كاروان، 19- 54.

د. عیزه‌دین مسته‌فا ڕه‌سوڵ: سۆفیزم له‌ شیعری كوردیدا، ڕۆشنبیری نوێ 1985.

فوئاد حه‌مه‌ خورشید، زمانی كوردی دابه‌شبوونی جوگرافیایی دیالێكته‌كانی، به‌غدا، 1981.

د. گوڵموراد مورادی: ئۆله‌كانی جیهان، ،. ناسری ڕه‌زازی، هه‌ولێر، ئاراس، 2010.

گه‌رمیانی ئاسۆو ئامه‌د تیگریس: كورته‌ مێژووی كورد و كوردستان، سوید، 1992.

د. گوڵموراد مرادی: نیگاهی گوزارا به‌ مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌هله‌ حه‌ق(یارسان)، سوید 1990.

گوڵموراد مرادی: نیگاهی گوزارا به‌ مێژووی فه‌لسه‌فه‌ی ئه‌هله‌ حه‌ق(یارسان)، سوید 1990.

گه‌رمیانی, ئاسۆو ئامه‌د تیگریس: كورته‌ مێژووی كورد و كوردستان، سوید، 1992.

كه‌ریم زه‌ند: ئایین و باوه‌ڕ له‌ كوردستاندا، چاپی یه‌كه‌م، سلێمانی 1971.

د. كیومه‌رس عه‌زیزیمی: میژووی شیعه‌گه‌ری له‌ كوردستاندا، تاران، 2017.

كومون فرانتس: نهێنیه‌كانی ئایینی میترایی، و، فه‌رهاد عه‌زیز خۆشناو، هه‌ولێر، موكریان 2008.

مارف خه‌زنه‌دار: مێژووی ئه‌ده‌بی كوردی، به‌رگی یه‌كه‌م، هه‌ولێر، ئاراس، 2010.

میهرداد ئیزه‌دی: چه‌رده‌ باسیك له‌ باره‌ی كوردانه‌وه‌، چاپخانه‌ی سه‌رده‌م 2006.

مجید قاضی ره‌مزیاری: كۆكردنه‌وه‌ و نووسین، كرماشان، 1379.

مینۆرسكی ڤلادمیر: بنچینه‌ی كورد و چه‌ند وتارێكی كوردناسی، سلێمانی، و، نه‌جاتی عه‌بدولڵا، مه‌كته‌بی بیر و وشیاری. 2006.

محه‌مد حمه‌ باقی: میژووی مۆسیكی كوردی، چاپی سێیه‌م 2009.

محه‌مه‌د ئه‌مین هه‌ورامی: كاكه‌یی، به‌غدا 1984.

مسعود محه‌مه‌د: ڕیشه‌یه‌ك له‌ ڕیشاڵی زمانه‌كه‌مان، نووسه‌ری كورد، به‌غدا 1986-6.

مسته‌فا عه‌سكه‌ری: ئاوڕدانه‌وه‌یه‌ك له‌ بزووتنه‌وه‌ی هه‌قه‌، به‌غدا 1983.

مه‌لا عه‌بدولكه‌ریمی موده‌رس: دیوانی مه‌وله‌وی، به‌غدا 1961.

محه‌مد حمه‌ باقی: میژووی مۆسیكی كوردی، چاپی سێیه‌م 2009.

محه‌مه‌دی مه‌لاكه‌ریم وه‌ریگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر كوردی، به‌غدا 1970.

محه‌مه‌د ئه‌مین زه‌كی: خۆلاسه‌ی ته‌ئریخی كورد و كوردستان، جلدی یه‌كه‌م، 1935.

مه‌سعود محه‌مه‌د: زمانی كوردی، كه‌ركوك، 2008.

مینۆرسكی ڤلادیمیر، مینۆرسكی و كورد، ده‌زگای موكریانی، 2007.

مه‌لاعه‌بدولكه‌ریمی موده‌ڕس: دیوانی مه‌وله‌وی، به‌غدا، 1961.

نضام الدین عبدالصمد، ته‌فسیری گوڵشه‌ن، 2012.

ن, ئیڤانۆڤا: پێڕه‌وانی ڕاستی، یارانی كوردستان( ئه‌هلی حه‌ق)، و، ئاسۆ كه‌ریم، هه‌ولێر، 2003

 

googlefacebook

This Browser is not good enough to show HTML5 canvas. Switch to a better browser (Chrome, Firefox, IE9, Safari etc) to view the contect of this module properly