یارسان

« دين حقيقت و بينش ياري يك تفكر ايلياتي و عشيره‌اي نيست كه براي محاسبات آن راهكاري سنتي بدون دخيل دادن علم و هر آنچه كه در حوزه‌ي نظامنديِ كائنات تعريف دارد در نظر گرفته شود. در واقع هر چقدر كه اشراق و مفاهيم يك تفكر بالاتر باشد، مباحث و گفتمان مربوط به آن نيز تخصصي‌تر و مشكل‌تر مي نماياند. پس ما نمي‌بايست كه مفاهيم را به اندازه‌ي وجود خود پائين بكشيم تا كه به گونه‌اي گردد كه هيچگاه عزم جزم براي بالا كشيدن و سعي براي فهميدن در خود پيدا نكنيم.»

 

 

 

 

نوشته شده توسط مدیر سایت دسته: مطالب
نمایش از 22 آذر 1394 بازدید: 1411

معرفی هه‌رده‌ويَلَ کاکه‌يي

FILE124با نام اصلی طالب نجم‌الدين فرج در سال 1966 اين تخلص را برای خود انتخاب کرد. ايشان در سال 1946 در روستای توپزاوه از استان کرکوک از پدر مادري یارسانی متولد مي‌شود. چگونگی انتخاب اين تخلص بر می‌گردد به داشتن روحيه‌ی تحقيق و تفحص که در ايشان وجود داشته است، چراکه می‌توان گفت در همان ابتدای جوانی به دنبال مسائل فرهنگی اعتقادی بوده است و چون اين روحيه در وی وجود داشته بهترين تخلص (هه‌رده‌ويَلَ ) يعنی کسی که در سرزمين‌ها سرگردان است را برای خود انتخاب کرده است. اولين اثر ايشان در سال 1978 در مجله‌ی بيان که در مورد ملافتوش کاکه‌يی میباشد است و اولين کتاب وی در سال 1984 تحت عنوان ديوان خليل منوور کاکه‌يی بوده است. ايشان نزديک به هزار مطلب در روزنامه، ماهنامه، هفته‌نامه‌های کرد زبان کردستان نوشته ارائه کرده است که بیشترین این مطلب در خصوص فلکلور کردی می‌باشد.

در سال 1994 در شبکه‌ی تلویزیونی کرکوک بخش کردی برنامه‌ای داشته تحت عنوان برنامه که‌له‌پور کورده‌واری به معنای برنامه فلکلور کردی و این در طول هفته یک ساعت تا سال 2003 اجرا می‌شده که ایشان مجری برنامه بوده است. در سال 1995 تا سال 1997 برنامه‌ای داشته تحت عنوان شاوچرای رمضان یعنی پذیرایی شبانه‌ی رمضان که در ماه رمضان برگزاری می‌شده و ایشان هم برنامه‌نویس بوده و هم مجری که در تلویزیون کرکوک و در هر افطار برگزار شده است. در رادیوی بغداد برنامه‌ای داشته در خصوص فلکلور کردی که از سال 1992 تا 2003 هفته‌ای هم مجری و هم برنامه نویس در خصوص مسائل فلکلور کردی به اجرای برنامه تحت عنوان دروازه فلکلور می‌پرداخته است.

برای اولین بار در سال 1991 به ایران سفر می‌کند و در آن سفر با افرادی همچون جناب سید نصرالدین حیدری و جناب سید قاسم افضلی و سید خلیل عالی نژاد ملاقات و گفتگو داشته است. در سال 2006 دومین سفر خود به ایران برای به دست آوردن نسخه‌هایی کهن از شاهنامه کردی داشته که به واسطه‌ی جناب طیب طاهری از کتابخانه ملی، کتابخانه مجلس، کتابخانه ملک، کتابخانه دانشگاه تهران و سایر مراکز فرهنگی ایران بازدید به عمل آورده و همچنین نسخه‌های خطی مربوط به شاهنامه کردی که در نزد جناب طاهری بوده و نیز در این کتابخانه‌ها موجود بوده را به قصد تدوین و تصحیح به همراه خود به کردستان عراق می‌برد تا آنها را به زینت چاپ مزین کند. دارای فعالیت‌ها و آثاری از جمله:

يه‌که‌م: ئه‌وانه‌ی له بورای يارين، که ته‌نها بوَ ناوخوَی کاکه‌يين:

    1-            مووچه‌و شه‌ربه‌تی جه‌م له فه‌لسه‌فه‌ی يارساندا، چاپی يه‌که‌م، هه‌رده‌ويَل کاکه‌يي، که‌رکووک، 2011 زی، به‌رامبه‌ر به 2711ی کوردی.

    2-            پيرو موريدی هفته‌وانه، شا ئيبراهيم و خاموَش وه‌ک نموونه‌يه‌ک، چاپی يه‌که‌م، هه‌رده‌ويَل کاکه‌يي، که‌رکووک، 2012 زی، به‌رامبه‌ر به 2712ی کوردی.

    3-            په‌يامی کا‌که‌يي،چاپی يه‌که‌م، هه‌رده‌ويَل کاکه‌يي، فه‌له‌که‌دين کاکه‌يي پيَشه‌کی بَنووسيوه، که‌رکووک، 2012 زی، به‌رامبه‌ر به 2712ی کوردی.

    4-            کوَچی ياری، چاپی يه‌که‌م، هه‌رده‌ويَل کاکه‌يي، که‌رکووک، 2013 زی، به‌رامبه‌ر به 2713ی کوردی.

    5-            به‌شدارانی کاکه‌يي، چاپی يه‌که‌م، هه‌رده‌ويَل کاکه‌يي، که‌لار، 2014 زی، به‌رامبه‌ر به 2714ی کوردی.

    6-            داستاني ياری، هه‌رده‌ويَل کاکه‌يي، چاپی يه‌که‌م، که‌لار ، 2014 ی ز، به‌رامبه‌ر به 2714ی کوردی.

دووه‌م: به‌رهه‌م چالاکييه‌کانی له بواری رِوَشنبيری و فوَلکلوَری و کهَ‌له‌پووری کورده‌واريدا:

    1-            له سالَانی (1992-2003 ی ز) هه‌فتانه به‌رنامه‌ی (له ده‌روازه‌ی فوَلکوَره‌وه)ی له رِاديَوی به‌غداد ئاماده‌و پيَشکه‌ش کردووه.

    2-            له سالَانی (1994-2003 ی ز) هه‌فتانه به‌رنامه‌ی (که له‌پووری کورد)ی له ته‌له‌فزيوَنی که‌رکووک به‌غداد به‌شی کوردی ئاسمانی ئاماده‌و پيَشکه‌ش کردووه.

    3-            له سالَانی (1995-1999 ی ز) هه‌فتانه به‌رنامه‌ی (شه‌وچه‌ره‌ی ره‌مه‌زان)ی له ته‌له‌فزيوَنی که‌رکووک ئاسمانی ئاماده‌و پيَشکه‌ش کردووه.

    4-            له سالَانی (2003-2007 ی ز) هه‌فتانه به‌رنامه‌ی (ئاويَنه‌ی که له‌پووره‌وه)ی له رِاديَوی ده‌نگی کوردستان ی که‌رکووک ئاماده‌و پيَشکه‌ش کردووه.

    5-            له سالَانی (2004-2005 ی ز) هه‌فتانه به‌رنامه‌ی (ده‌نگه زيندووه‌کان)ی له ته‌له‌فزيوَنی که‌رکووک که‌نالَی زاگروَس ئاماده‌و پيَشکه‌ش کردووه.

    6-            له سالَانی (1970 ی ز) يه‌وه به سه‌دان که‌ره‌سته‌ی ده‌ستکردی فوَلکلوَری خوَمالَی وه‌کو رِايه‌خ‌و پوَشاکی کووردی‌و شتومه‌کو که‌ره‌سته‌ی جوتياري‌و ئه‌و شتانه‌ی که باو باپيروانمان زووتر له ژينياندا به کاريان هيَناوه کوَی کردوَته‌وه‌و له مالَه‌که‌ی خوَيدا پاستويه‌تی تا ئه‌مرِوَ چه‌ندين پيَشانگای که‌له‌پووری کوردی پیَ کردوَته‌وه ئه‌و شتانه‌ی نمايش کردووه‌و له ميهره‌جانه‌ک به‌شداری کردووه، له‌وانه:

    1-            پيَشانگاو ثيستيثالَی که‌له‌پووری کورده‌واری له سه‌ر ئه رکی خوَی له سالَی 1995ی ز له شاری که‌رکووک کردوَته‌وه، شايه‌نی ئاماژه پيَکردنه ئه‌م ثيستيثالَ‌و پيَشانگايه بوَ يه‌که‌مجاره له ميَژووی که‌رکووکدا نمايش ده‌کرديَت.

    2-            پيَشانگای که‌له‌پووری کورده‌واری، له سالَی 2001ی ز له به‌غدا کردوَته‌وه، ئه‌مه‌ش بوَ يه‌که‌‌مجاره له ميَژووی  به‌غدايا ساز ده‌دريَت.

    3-            پيَشانگای که‌له‌پووری کورده‌واری، له سالَی 2001ی ز له که‌رکووک نمايش کرا.

    4-            پيَشانگای که‌له‌پووری کورده‌واری، له سالَی 2002ی ز له به‌غدا نمايش کرا.

    5-            پيَشانگای که‌له‌پووری کورده‌واری، له سالَی 2002ی ز له که‌رکووک نمايش کرا.

    6-            سالَی 2003ی ز به‌شداری له پيَشانگاو ثيستيثالَی که‌له‌پووری نه‌ته‌وه‌کانی که‌رکووک کردووه، ئه‌ميان به پله‌ی يه‌که‌م ده‌رچووه له ئاستی نه‌ته‌وه‌کاندا.

    7-            سالَی 2004ی ز به‌شداری له پيَشانگاو ثيستيثالَی که‌له‌پووری کوردستان کردووه که له قه‌زای مه‌خموور ئه‌نجام دراوه.

    8-            سالَی 2005ی ز له پيَشانگای که‌له‌پووری کورده‌واری له که‌رکووک ساز داوه.

    9-            17/12/2012ی ز پيَشانگای که‌له‌پووری کورده‌واری له به‌غدا ئه‌نجام داوه.

10-            رِوَژی 4/4/2014ی ز، به‌شداری له ثيستيثالَی سيانزه‌وه‌ده‌ری خانه‌قی کردووه، به‌که‌ره‌سته‌و ئامرازی ده‌ستکردی فوَلکلوَری.

11-            رِوَژی 25/4/2014ی ز، به‌شداری له ثيستيثالَی (هه‌ورامان، ماچوَ) کردووه، به‌که‌ره‌سته‌و ئامرازی  فوَلکلوَری، له هه‌ورامان سازدرا.

ئه‌و کتيَبائه‌ی که‌ له چاپ دروان:

    1-            کوَمه‌لَه شيعری مه‌لا عه‌باس حيلمی، چاپخانه (ئه‌سعه‌د)، به‌غدا، 1984.

    2-            شاعيری چه‌وساوه‌کان خه‌ليل منه‌ووه‌ر، به دوو قوَلَی له ته‌ک خوا لَی خوَشبوو نووسه‌ر ماموَستا مسته‌فا نه‌ريمان، چاپخانه‌ی (دار الحريه)، به‌غدا، 1984.

    3-            هه‌لَبژارده‌يه‌ک له هوَنراوه‌ی فوَلکوَری کوردی ناوچه‌ی گه‌رميان، به‌رگی يه‌ک، چاپخانه‌ی (حوادس)، به‌غدا، 1985.

    4-            چه‌پکیَ له هوَنراوه‌کانی سه‌ييد وه‌هاب کاکه‌يي، چاپخانه (حوداس)، به‌غدا، 1986.

    5-            داب‌و نه‌ريتی کورده‌واری ناوچه‌ی گه‌رميان، چاپخانه (حوداس)، به‌غدا، 1989.

    6-            گولَه‌ نيَرگزی توَپزاوه، چاپخانه (ئه‌سعه‌د)، به‌غدا، 1990.

    7-            شاعيرو ناودارانی کاکه‌يي، (به‌رِیَوه‌به‌رایه‌تی چاپخانه‌ی رِوَشنبيریو لاوان)، هه‌وليَر، 1990.

    8-            يه‌که‌م هه‌نگاو، شاعير سه‌ييد محه‌مه‌د دارتاش، به‌غدا، چاپخانه‌ی (حوادس)، 1992.

    9-            هه‌لَبژارده‌يه‌ له هوَنراوه‌ی فوَلکلوَری کوردی ناوچه‌ی گه‌رميان به‌رگي دوو، به دووقوَلَی له ته‌ک ماموَستا له‌تيف گلی، چاپخانه (دارالحريه)، به‌غدا، 1995.

10-            ديوانی مه‌لا حه‌سه‌ن زه‌نگنه، (ناوه‌ندی چاپه‌مه‌نی و رِاگه‌ياندنی خاک، چاپه‌مه‌نی زاموا)، سليَمانی، 1999.

11-            تريق تريق پيَبکه‌نه، (نووسينگه‌ی مير بوَ کاروباری کوَمپيوته‌ر)، که‌رکووک، 2002.

12-            داستانی حه‌سه‌ن و حوسيَن، (ده‌زگای ئاراس)، هه‌وليَر، 2004.

13-            هه‌لَبژارده‌يه‌ک  له هوَنراوه‌ی فوَلکلوَری کوردی ناوچه‌ی گه‌رميان به‌رگی سیَ، به دوو قوَلَی له ته‌ک نووسه‌ر ئيبراهيم باجه‌لَان، (ئينستيتيوتی که له‌پووری کورد)، سليَمانيه، 2004.

14-            ديوانی مه‌لا فه‌تاحی جه‌باری، چاپخانه‌ی (شثان)، سليَمانی، 2005.

15-            رِه‌نگ له فوَلکلوَری کورديدا، (ئينستيتيوتی که له‌پووری کورد)، سليَمانيه، 2005.

16-            مه‌قام موزيکی فوَلَکلوَری کوردی، (سه‌لَاح داووده) وه‌ک نموونه‌يه‌ک، چاپخانه‌ی (ئارابخا)، که‌رکووک، 2006.

17-            چه‌پکيَ له شيعره‌کانی رِه‌شيد ئاغای زه‌نگنه، چاپخانه‌ی (ئارابخا)، که‌رکووک، 2006.

18-            ديوانی خه‌ليل منه‌ووه‌ری کاکه‌يي، (ده‌زگای ئاراس)، هه‌ولَير، 2006.

19-            په‌ندو قسه‌ی نه‌سته‌قی ماچوَ، (ده‌زگای موَزيک‌و که‌له‌پووری کوردی)، هه‌وليَر، 2006.

20-            ئاوايي توَپزاوه له ته‌مه‌نی سه‌د سالَه‌يدا، (ده‌زگای ئاراس)، هه‌وليَر، 2007.

21-            داستانی خورشيد و خه‌رمانان، (ده‌زگای موَزيک‌و که‌له‌پووری کوردی)، هه‌وليَر، 2008.

22-            مه‌ته‌لَ له ناو شه‌به‌کدا، (ئينستيتيوتي که‌له‌پووری کوردی)، سليَمانی، 2008.

23-            په‌ندی پيشنيان‌و قسه‌ی نه‌سه‌قی شه‌به‌ک، (ئينستيتيوتي که‌له‌پووری کوردی)، سليَمانی، 2008.

24-            په‌ندی پيشنيان‌و قسه‌ی نه‌سه‌ق له ناوچه‌ی که‌رکووکدا، (ئينستيتيوتي که‌له‌پووری کوردی)، سليَمانی، 2008.

25-            زيندوو کردنه‌وه‌ی عه‌بدالَ داوده به‌رهه‌مه‌کانی، به دوو قوَلَی له ته‌ک نووسه‌ر سالَح هه‌لاج، ده‌زگای ئاراس) هه‌وليَر، 2009.

26-            ده‌رمانسازی فوَلکلوَری له ده‌ثه‌ری که‌رکووکدا، (ئينستيتيوتی که‌له‌پووری کوردی)، سليَمانی، 2009.

27-            ديوانی مه‌لا حه‌سه‌ن نه‌وحی زه‌نگنه، (ئينستيتيوتی که‌له‌پووری کوردی)، سليَمانی، 2010.

28-            مه‌لوود نامه‌ی پيَغه‌مبه‌ر به زاراوه‌ی شه‌به‌ک، (ئينستيتيوتی که‌له‌پووری کوردی)، سليَمانی، 2011.

29-            فه‌رهه‌نگی شه‌به‌ک، (ئينستيتيوتی که‌له‌پووری کوردی)، سليَمانی، 2011.

30-            که‌شکوَلَی کورده‌واری، (ئينستيتيوتی که‌له‌پووری کوردی)، چاپخانه‌ی که‌مال، سليَمانی، 2013.

31-            به‌هرام و گولَه‌نام، (ئينستيتيوتی که‌له‌پووری کوردی)، چاپخانه‌ی که‌مال، سليَمانی، 2013.

32-            داستانی به‌ديعلمه‌لک و به‌ديعلجه‌مال، (ئينستيتيوتی که‌له‌پووری کوردی)، چاپخانه‌ی که‌مال، سليَمانی، 2013.

33-            ديوانی (مه‌لا ئه‌جمه‌دين بيَبه‌ش)ی شاعير، يه‌کيَتی نووسه‌رانی کورد، لقی که‌رکووک، چاپخانه‌ی کاروَ، سليَمانی، 2013.

34-            ديوانی مام شه‌وکه‌تی کاکه‌يي (چيانشين)، چاپخانه‌ی ئاثيَستا، که‌رکووک، 2013.

35-            (14) کتيَبی له بواری داستانه‌کانی شانامه‌و که‌له‌پووريدا ئاماده‌يه بوَ چاپ.

سيَيه‌م:

    1-            ئه‌ندامی رَوَژنامه‌نووسانی کوردستانه، لقی که‌رکووک.

    2-            ئه‌ندامی يه‌کيَتی نووسه‌رانی کورده، لقی که‌رکووک.

    3-            ئه‌ندامی يه‌کيَتی نووسه‌رانی ئيَراقه، لقی که‌رکووک.

    4-            تا ئه‌مرِوَ به ده‌يان رِيَزليَنانی پیَ به‌خشيَنراوه.


هەردەوێڵ: دەستەواژەیەکی دەروێشانەیە. ناوی گوندێکی کاکەیی نشین بووە لە قەزای خورماتوو کە کەسێکی ئاینی و ناوداری کاکەییەکانی سەردەمی سوڵتان ئیسحاق (سان سەهاکی بەرزنجی ١٢٧٦ - ١٣٩٥ زاینی) ئاوەدانی کردۆتەوەو ناوی (هەردەوێڵ) بووە. 
هەردەوێڵ، بە کەسێکیش ئەوترێ کە بێ وچان دەر و دەشت بگەڕێ بە دوای شتی بە نرخ و ئەنتیکەدا.

هەردەوێڵ، وشەیەکی کوردییە. لە باری ڕێزمانەوە ناوێکی لێکدراوە پێکهاتووە لە (هەردە + وێڵ). 
هەردە: واتە (دەشت، دەشتی، دەشتایی، چۆڵ، سارا). 
وێڵ: واتە (گەڕیاو، گەڕیدە، بێ ئارام، ئۆقرە نەگر). 
بەم پێیەش هەردەوێڵ بە مانای (ئاوارە، دەشتگەڕ، چۆڵگەڕ) دێت. دێڕەشیعرێکی گۆرانی فۆلکلۆر هەیە، ئەڵێ:
" ئـەونە خولـم خـوارد، وە هەردانەوە
چـەرمی پـێـم ڕۆیی، وە بـەردانـەوە "

هەردەوێڵ، نازناوی پیاوێکە لەو گەرمیانە. کابرایەکی کەڵەگەتی چوارشانە، مشکیی مۆری داودبەگی، وە سمیڵێکی چەرمووی کاکەییانەوە، کوردێکی خوێنەوارە، نووسەر، فۆلکلۆریست، دیکیۆمێنتەر، خەمخۆری ئەدەب و کەلەپووری میلەتەکەی، بە تایبەت هی کاکەییەکان و دەشتەکەی گەرمیان.

هەردەوێڵ کاکەیی، ناوی تەواوی (تالیب نەجمەدین فەرەج)ە، ساڵی ۱۹٤٦ لە خێزانێکی کوردی کاکەیی لە ئاوایی (تۆپزاوا)ی سەر بە قەزای داقوق لە پارێزگای کەرکوک لە دایکبووە. لە ساڵی ۱۹۷٨ وە دەستی کردووە بە بڵاوکردنەوەی نووسین و بابەتەکانی، لەوساوە سەدان بابەتی جۆراوجۆری لە گۆڤار و ڕۆژنامەکاندا بڵاو کردۆتەوە. کە زیاتر بابەتی فۆلکلۆری و کەلەپووری کوردی بوون. 
ساڵی ۱۹٨٤ یەکەم کتێبی چاپ کردووە. لە دوای ئەوەش زیاتر لە ۳٥ کتێبی چاپ کردووە کە هەمەچەشنی ( کەلەپوور، فۆلکلۆر، فەرهەنگ، دیوانە شیعر، ئەدەبیاتی ئاینی یارسان=کاکەیی) بوون، چەندین کتێبی تریشی ئامادەی چاپن.

هەردەوێڵ کاکەیی، لە سەردەمی ڕژێم دا لە تەلەفزیۆنی کەرکوک بۆ ماوەی حەوت ساڵ هەفتانە بەرنامەیەکی کەلەپووریی ئامادەو پێشکەش دەکرد.

لە ساڵانی ۱۹۹۲ ـ ۲۰۰۳ لە ڕادیۆی کوردی بەغداد، هەفتانە ئامادەکار و پێشکەشکاری بەرنامەی (لە دەواری فۆلکلۆرەوە) بووە.

ساڵانی ۱۹۹٥ ـ ۱۹۹۹ لە تەلەفزیۆنی کەرکوک، هەفتانە ئامادەکار و پێشکەشکاری بەرنامەی (شەوچەرەی ڕەمەزان) بووە.

ساڵانی ۲۰۰٤ ـ ۲۰۰٥ لە کەناڵی زاگرۆس لە کەرکوک، هەفتانە ئامادەکار و پێشکەشکاری بەرنامەی (دەنگە زیندووەکان) بووە.

ساڵانی ۲۰۰۳ ـ ۲۰۰۷ لە ڕادیۆی دەنگی کوردستان ی کەرکوک، هەفتانە ئامادەکار و پێشەشکاری بەرنامەی (لە ئاوێنەی کەلەپوورەوە) بووە.

هەردەوێڵ کاکەیی، پەرژاوەتە سەر ئەدەبی ناوچەی کاکەیی و کەرکوک و گەرمیان، دیوان و یاداشتی چەندین شاعیری کۆکردۆتەوەو کاری لێکدانەوەی بۆ کردوون و بە چاپی گەیاندوون، بە زەحمەت و گەڕانێکی زۆری گوند بە گوند و ئاوایی بە ئاوایی ئەو سارای گەرمەسێرە بێ وچان، هەر عەوداڵیان بووە.

ناوی هەندێک لە کتێبەکانی کە چاپ کراون:
۱- کۆمەڵە شیعری مەلا عەباس حیلمی کاکەیی، ۱۹٨٤ .
۲- شاعیری چەوساوەکان خەلیل منەووەر، بە هاوکاری مستەفا نەریمان، ۱۹٨٤ .
۳- هەڵبژاردەیەک لە هۆنراوەی فۆلکلۆری کوردی ناوچەی گەرمیان، بەرگی یەکەم، ۱۹٨٥ .
٤- چەپکێ لە هۆنراوەکانی سەید وەهاب کاکەیی، ۱۹٨٦ .
٥- داب و نەریتی کوردەواریی ناوچەی گەرمیان، ۱۹٨۹ .
٦- گوڵە نێرگزی تۆپزاوا، ۱۹۹۰ .
۷- شاعیر و ناودارانی کاکەیی، ۱۹۹۰ .

۸- شاعیر سەید محەمەد دارتاش، ۱۹۹۲ .
۹- هەڵبژاردەیەک لە هۆنراوەی فۆلکلۆری کوردی ناوچەی گەرمیان، بەرگی دووەم، بە هاوکاری عەبدولـلەتیف گلی، ۱۹۹٥.
۱۰- دیوانی مەلا حەسەن نەوحی زەنگنە، ۱۹۹۹. 
۱۱- تریق تریق پێـبـکەنە، ۲۰۰۲ .
۱۲- هەڵبژاردەیەک لە هۆنراوەی فۆلکلۆری کوردی ناوچەی گەرمیان، بەرگی سێیەم، بە هاوکاری نووسەر ئیبراهیم باجەڵان، ۲۰۰٤.
۱۳- دیوانی مەلا فەتاحی جەبـاری، ۲۰۰٥.
۱٤- ڕەنگ لە فۆلکلۆری کوردی دا، ۲۰۰٥.
۱٥- مەقام و موزیکی فۆلکلۆری کوردی (سەلاح داودە وەک نموونەیەک)، کەرکوک ۲۰۰٦.
۱٦- چەپکێ لە شیعرەکانی ڕەشید ئاغای زەنگنە، ۲۰۰٦.
۱۷- دیوانی میرزا خەلیل منەووەری کاکەیی، ۲۰۰٦.
۱۸- پەند و قسەی نەستەقی مـاچـۆ، ۲۰۰٦.
۱۹- ئـاوایی تۆپزاوا لە تەمەنی سەد ساڵەی دا، ۲۰۰٨.
۲۰- داسـتانی خورشید و خەرامان، ۲۰۰٨.
۲۱- پێشینان و قسەی نەستەقی شەبەک، ۲۰۰٨.
۲۲- مەتەڵ لە ناو شەبەک دا، ۲۰۰٨.
۲۳- پەندی پێشینان و قسەی نەستەق لە ناوچەی کەرکوک دا، ۲۰۰٨.
۲٤- زیندووکردنەوەی عەبداڵ داودە و بەرهەمەکانی، بە هاوکاری ساڵەح هەلاج، ۲۰۰۹.
۲٥- دەرمانسازی لە دەڤەری کەرکوک دا، ۲۰۰۹.
۲٦- مەلا حەسەن نەوحی زەنگنە، ۲۰۱۰.
۲۷- مەولودنامەی پێغەمبەر، بە زاراوەی شەبەک، ۲۰۱۱.
۲۸- فەرهەنگی شەبەک، ۲۰۱۱.
۲۹- کەشکۆڵی کوردەواری، ۲۰۱۳.
۳۰- داستانی بارام و گوڵئەندام، ۲۰۱۳.
۳۱- داستانی بەدیعلمەلەک و بەدیعلجەمال، ۲۰۱۳.
۳۲- دیوانی مەلا نەجمەدین بێ بەش، ۲۰۱۳.
۳۳- دیوانی مام شەوکەتی کاکەیی (چیانشینی)، ۲۰۱۳.
۳٤- هەڵبژاردەیەک لە هۆنراوەی فۆلکلۆری کوردی ناوچەی گەرمیان، بەرگی چوارەم، ۲۰۱٤.
۳٥- چیرۆکی فۆلکلۆری شەبەک، ۲۰۱٥ .
۳٦- هەڵبژاردەیەک لە هۆنراوەی فۆلکلۆری کوردی ناوچەی گەرمیان، بەرگی پێنجەم، ۲۰۱٥.
۳۷- بەرزۆ و فەڵامەرز، ۲۰۱٥.
۳۸- فەرهەنگی کەلەپوور (کەرەستەی ماددی دروستکراو)، بە هاوکاری چەند نووسەرێک، ۲۰۱٥.

چەندین کتێبی تری ئامادەی چاپن، لەوانە:
۳۹- داستانی هەفت لەشکر.
٤۰- داستانی جەمشیدشا و زوحاک.
٤۱- داستانی شیرین و فەرهاد.
٤۲- مەتەڵ لە دەڤەری کەرکوک.
٤۳- داستانی جیهانگیرنامە. 
٤٤- داستانی فرامەرز و بەهمەن.
٤٥- چەند شاعیرێکی گەرمیانی.
٤٦- حەیدەر بەگ و سنەوبەر.
٤۷- سەرجەم دیوانی بەرزۆی پەری.
٤۸- داستانی ڕۆستەم و ئەسفەندیار.
٤۹- داستانی لەیل و مەجون (دانانی میرزا وەڵەد خان گۆران).

هەردەوێڵ کاکەیی، ئێستا لە کەرکوک ئەژی، خاوەنی گەنجینەیەکی دەوڵەمەندە بە کەرەستە و کەلوپەلی کەلەپووریی. دەیان پێشانگای کەلەپووریی کردۆتەوەو، بەشداریی چەندین فیستیڤاڵ و پێشانگای کەلەپووریی کردووە لە شارەکانی (بەغدا، هەولێر، کەرکوک، مەخمور، خانەقین) و لە هەورامان بەشداری فیستیڤاڵی ساڵانەی (مـاچـۆ)ی کردووە.

هەردەوێڵ کاکەیی چەندین دەسخەتی کۆنی شاعیران و کەسایەتییەکانی کەرکوک و گەرمیان و ناوچەکانی کاکەیی و شەبەکی ساغ کردۆتەوەو لە فەوتان ڕزگاری کردوون، وەک خۆی دەڵێ لە دوای پرۆسەی ئازادی، لەو کاتانەی تەقینەوە ناوچەکانی دەهەژاند، دێ بە دێ و ئاوایی بە ئاوایی ناوچەکانی شەبەک گەڕاوە بۆ کۆکردنەوەی دەستنووس و پەند و قسەی نەستەق و چیرۆک و بەرهەمەکانی تری ئەدەبیاتی فۆلکلۆر و کەلەپووری ئەو ناوچانە، وەک خۆی ئەڵێ مانگی جارێک یان دوو جار ئەچووم و بە حەفتە نەئەهاتمەوە، لە هەموو هاتنەویەکمدا بە کۆڵێ بابەتی بە نرخەوە ئەگەڕامەوەو هەموو جارێ مامۆستا (مەزهەری خالقی ـ سەرۆکی ئینیستیتۆی کەلەپووری کورد) پێی ئەوتم:" لە هەر سەفەرێکت هەتا دێیتەوە دووعات بۆ ئەکەم تا بە سەلامەتی بێیتەوە". وەک خۆی ئەڵێ مامۆستا مەزهەری خالقی و ئینستیتۆی کەلەپووری کورد زۆر هاندەر و پشتیوانی بوون. بەرهەمی ئەو گەڕان و دەرۆزەکردنەی، چەندین کتێب و پرۆژەی بە نرخ بووە، هەر بۆ نموونە (هەژدە هەزار وشەی شەبەک) و کردنی بە فەرهەنگی شەبەک، زیاتر لە (بیست هەزار وشەی ماچۆ) و کردنی بە فەرهەنگی ماچۆ. ئەمانە لەگەڵ ئەو کتێبانەی تری ناوچەی شەبەک کە لە ڕیزی بەرهەمەکانیدا ئاماژمان پێ کردن.

هەردەوێڵ کاکەیی، وەک خۆی ئەڵێ لە سەردەمی لاوێتییدا چەندین شیعری هەمەچەشنی نووسیووە، بەڵام دواتر بەرەبەرە خۆی لێ کێشاوەتەوەو دەستی داوەتە نووسین بە شێوەی پەخشان و وتار و بابەتی هەمەجۆری تری ئەدەبی، وەک ئەوەی لە کتێبەکانی و نووسینەکانیدا کردوونی. ئەو پێی وایە لە شیعردا دەست و پێی مرۆڤ بەستراوەو ئازاد نییەو ناتوانی ئەوەی کە دەیەوێ بیگەیەنێ، بۆیە ڕووی کردۆتە نووسینی تری جیاواز لە شیعر. بەڵام لە شیعرێکدا ئاوا خۆی ئەناسێنێ:
" بۆ وشـەی کوردیی ڕەسەن و زوڵاڵ
گەڕام زۆر گەڕام لە چەشنی عەوداڵ
لە شار و لە دێ، لە هەردە و لە چۆڵ
وێنـەی دەرۆزەکەر هەمـانە لە کۆڵ
هەمـانەکەی من پوول ی تـیـا نییە
پـڕ لـە پەڕتـووکی دێـریـن کوردییە
جا لە بەر ئەوەی کەشکۆڵ لە کۆڵم
نــاوی (هـەردەوێـڵ) نـرا لـە کـۆڵم "

هەردەوێڵ کاکەیی، کەمتر باسی ماندووبەنەکانی خۆی ئەکات، زیاتر باسی هاندان و یارمەتییەکانی ئەو خەڵکانە دەکات کە هاوکارییان کردووە بە پێدانی زانیاری و دەستنووس و کەشکۆڵ و کەرەستە کەلەپوورییەکان. هاندان و دەستخۆشی ئەو خەڵکە بە هۆکاری بەردەوامیی هەوڵەکانی خۆی ئەزانێ.

هەردەوێڵ کاکەیی، پیاوێ خۆشکەیفە، وە ماچۆیەکی خۆش دەئاخفێ، سەرو سیمایەکی کوردانەی هەیە. بەهاری پار لە (کۆنفراسی هەورامان ئەشناسی) پێکەوە قسەمان ئەکرد، لەو کاتەدا بەرنامەکانی کۆنفرانس دەستی پێ کرد، کچ و کوڕێک کۆنفرانسەکەیان بەڕێوە ئەبرد، بە شیعرێکی (مەڵا عەزیزی نەغدی) دەستیان پێکرد و بە سەرە دێڕ دێڕ خوێندیانەوە، کوڕەکە خەڵکی هەورامانی ئەودیو بوو چاکتر شیعرەکەی ئەخوێندەوە، کاتێ گەشتە ئەو دێڕەی کە دەڵێ:
" ئـەگـەر مـەزانـام وەفـات نـمـەبـۆ!
دڵ مەدام وە سـێخ، نمەدام بە تۆ!
ڕەحمێ کەر وە حـاڵ دیدە نمینت!
فەڵەک نەشێونۆ شێوەی شیرینت! "
بە سۆرامانی ماناکەی ئاوایە:
بەخوا ئەگەر ئەمزانی وەفات نییە بۆم، دڵم ئەدا بە سیخی کەبابچی با بیبرژاندایەو نەمئەدا بە تۆ! ڕەحمێ بکە بە حاڵی ئەو چاوانەم وا لە بەر تۆ گریاون و فرمێسکاوی بوون، قەینا با من وام لێ بێت، بەڵام یاخوا فەلەک شێوەی جوان و شیرینی تۆ نەشێوێنێ.

لەو کاتەدا هەردەوێڵ کاکەیی ئاگای لە من نەما، قسەکانی پێ بڕیم و، بە دەم سەرڕاوەشاندنەوە وتی (ئەی هاوار ..! ئەی هاوار..!) لەرزانی مشکییەکەشی جوان لەرینەوە.

بەسوپاسەوەلەواڵی کەمال ئەحمەد وەرگیراوە

googlefacebook

This Browser is not good enough to show HTML5 canvas. Switch to a better browser (Chrome, Firefox, IE9, Safari etc) to view the contect of this module properly