یارسان

« دين حقيقت و بينش ياري يك تفكر ايلياتي و عشيره‌اي نيست كه براي محاسبات آن راهكاري سنتي بدون دخيل دادن علم و هر آنچه كه در حوزه‌ي نظامنديِ كائنات تعريف دارد در نظر گرفته شود. در واقع هر چقدر كه اشراق و مفاهيم يك تفكر بالاتر باشد، مباحث و گفتمان مربوط به آن نيز تخصصي‌تر و مشكل‌تر مي نماياند. پس ما نمي‌بايست كه مفاهيم را به اندازه‌ي وجود خود پائين بكشيم تا كه به گونه‌اي گردد كه هيچگاه عزم جزم براي بالا كشيدن و سعي براي فهميدن در خود پيدا نكنيم.»

 

 

 

 

نوشته شده توسط د.ئیسماعیل مەحموودی دسته: مطالب
نمایش از 30 بهمن 1397 بازدید: 81

چەند گریمانە

د.ئیسماعیل مەحموودی

     وشەی کورد لە ڕیزی گرینگ‌ترین و سەیرترین وشەکانی مێژووی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاستە و بارگراوی ئایین و سیاسەت و ئوستوورە کراوە و لێرەوە هەمێشە کێشەساز بوو و کەمترین کاری زانستی لە سەر کراوە.

وشەی کورد لە مێژوودا هەمیشە لە لایان دەسەڵاتداران و داگیرکەرانەوە بە بوچوونی سەلبی باسکراوە و ناسراوە و پێناسەکراوە و بەردەوام هەوڵی سرێنەوەی بۆ دراوە

کوردستان واتە نیشتمان و خاکی کورد شوێنکی سەیرە و رەنگە ئیدعای ئەوە بکرێت کەمتر جێگەیەک بووە کە وا ناوەندی رووداوی چارەنووس‌سازی سیاسی و ئایینی بووبێت

باسکردن لە سۆران، هەورام، کرمانج، کەلهوڕ، لەک و تەنانەت لوڕیش بێ هێنانی وشەی کورد، خۆ هەڵخەڵتاندنە وزۆرتر بۆچوونی سیاسی لە پشتەوەیە تا بۆچوونی زانستی.

سڕێنەوەی وشەی کورد لە سەر هەورامی و سورانی و کرمانجی و کەلهوور و لەک و تەنانەت لۆرێش، تاوانە درەهەق بەو خەڵکانە چوونکە مێژووی هەموو ئەمانە گرێ دراوە بە وشەی کوردەوە و ئەم دیارەدەیە بەرهەمی هەوڵی رۆژهەڵاتناسان و سیاسەت بازانە و هەر لە پێناو ئامانجی ئەو کەسانەیە کە لە میژوودا ئامانجیان سرێنەوەی کورد بووە لەم ناوچەیە

زۆر کات روانگە و بۆچوونی رۆژهەڵاتناسان سیاست‌بونیاد و موغرەزانە بووە و هەمیشە بەشێکی ئەو بۆچوونانە کە لە پێناو دەسەڵاتە ناوەندییەکان بوو بەرجەستە کراوە و وەک نەزەرییەی زانستی پێناسە کراوە و ئێمەش شوێنی کەوتووین

مەبەستی رۆژهەڵاتناسان لە زمانی کوردی، کرمانجی بووە و زۆربەی ئەو رۆژهەڵاتناسانە تەنیا شارەزای کرمانجی بوونە و ئەگەر گوتیانە هەورامی(گۆرانی) کوردی نیە مەبەستیان ئەوە بووە هەورامی و گۆرانی لە کرمانجی ناچێت و ئاساییە. هەر بەو شێوازەی نێوان عەرەبی لوبنان و تونێس و قەتەر هەیە

لە کەلامی یارسان و کتێبە پیرۆزەکانیان، گۆران وەک کورد پێناسە کراوە و ئاینینەکەیان وەک ئایینی کوردان ناسراوە.

پەردەهەڵدانەوەی زانستی و دوور لە سیاسەت‌بازی لە میژووی گۆران و یارسان دەتوانێت بەشێکی زۆر لە مێژووی کورد روون بکاتەوە

روونکردنەوەی مێژوویی چۆنییەتی گۆرێنی ئایین و زمانی ئەردەڵانەکان لە گۆرانیەوە بۆ سۆرانی و لە یارسانەوە بۆ ئیسلام دەتوانێت بەشێکی‌تری مێژووی لێڵی ئێمە روون بکاتەوە

خەڵکی موکریان زۆربەیان کرمانج بوونە و ئەمە بە مانای ئەوە نیە موکریان جێگەی کورد نەبووە بەڵکو بە پێ سەرچاوە مێژووییەکان لە هاتنی ئیسلام، ئازەربایجان و ئاران کورد بوونە و تەنانەت دەسەڵاتی شەدادیان و روادیانی ئازەربایجان و ئەرمەنستان کوردبوونە و هەروەها سەرچاوە مێژووییەکان بە ڕاشکاوانە باس لە کوردبوونی ئەو ناوچەیە لە کاتی هاتنی ئیسلام دەکات

دوورنیە سۆرانی بەرهەمی تێکڵاویی کرمانجی و گۆرانی بێت و جافەکان لە سەرهەڵدانی ئەم زاراوەیە رۆڵیان هەبوو بێت

ڕۆڵی جاف لە سەرهەڵدان و پەرەپێدانی یارسان و نووسێن و پاراستنی دەقە گۆرانییەکان و هەروەها سەرهەڵدانی زارەوەی سورانی حاشاهەڵنەگرە و شیاوی توێژێنەوەیە

گۆران و یارسان و هەورامان بەشی سەرەکی مێژووی سەیر و سێحراوی کوردە و جیاکردنەوە دەتوانێت هەڵەیەکی کوشندە بێت بۆ هەردوولایەن..حکوومەتی کوردی لەم پێناوەدا هەڵەی کوشندەی کردوە و هیوادارم رۆشنبیران نە هەناسەی زانستیەوە نە سیاسیەوە بڕواننە ئەم پرسە و بەر بەو هەڵە کوشندانە بگرن

ئەرکە لە سەر کورد و بە تایبەت هەرێمی کوردستان کە خاوەن دەسەڵاتە هەوڵی تەواو و کوردانە بدات بۆ ئەوەی مناڵانی هەورامی، هەورامی بخوێنن و هەروەها مناڵانی سورانی و کرمانجیش گۆرانی فێر بن و بە واتاییەک فێربوونی هەورامی و سورانی و کرمانجی و کەلهوڕ بەشێک بێت لە سیستەمی پەرودە و ئەمە یانێ رێز بۆ کورد،رێز بۆ مێژوو

ئەو رۆشنبیرەی وا شارەزای سوننەتی کوردی نییە و بە واتاییەک هەورامی و کرمانجی و سورانی و کەلهوڕ نازانێت و بۆی گرنگ نییە و تەنیا بیر لە دووپاتکردنەوەی سەقەتی تیۆرە رۆژئاواییەکان و لاساییکردنەوەی سەیر لە رۆژئاوا هیچ ناکات بە دڵنیایەوە بەرهەمی بۆ کۆمەڵگەی کوردی جگە شێواندن و شپرزە کردنی هیچی دیکەی نییە. رۆشبنر دەبێت بەرهەمی هەناوی کۆمەڵگا بێت نە لاساییکردەنەوە لە غەرب

کردنەوەی ناوەندێکی تۆژێنەوە بە نێوی ناوەندی گۆران و یارسان لە ئەولەویەتی سەرەکی دایە. سڕێنەوەی گۆرانی و یارسان دەتوانێت کورد بێ مێژوو و بێ پێشینە بکات پێویستە هەموومان بە هەناسەی زانستی بۆ پاراستنی مێژووی کورد هەوڵی شیاو بدەین

ئەم خاڵانە، گریمانەن واتە دەکرێت راست بن و لەوانەیشە هەڵە بن. ئەمەش بەرهەمی دانیشتنێکی منی میژووخوێن و مامۆستایەکی زمانناس و پسپۆری یارسان و گۆرانە کە حەزی نەکرد جارێ ناوی بێنم بەس بە خۆشحاڵییەوە لە داهاتوودا بە نووسین کتێبەک لە زانستی مێژوو و زماندا شۆڕشیکی زانستی ساز دەکات. من لە ئاست زانیاریەکانی سەبارەت بە گۆران و یارسان و هاوپەیوەند بە مێژووی کورد، سەرسام بووم.

 

googlefacebook

This Browser is not good enough to show HTML5 canvas. Switch to a better browser (Chrome, Firefox, IE9, Safari etc) to view the contect of this module properly