یارسان

« دين حقيقت و بينش ياري يك تفكر ايلياتي و عشيره‌اي نيست كه براي محاسبات آن راهكاري سنتي بدون دخيل دادن علم و هر آنچه كه در حوزه‌ي نظامنديِ كائنات تعريف دارد در نظر گرفته شود. در واقع هر چقدر كه اشراق و مفاهيم يك تفكر بالاتر باشد، مباحث و گفتمان مربوط به آن نيز تخصصي‌تر و مشكل‌تر مي نماياند. پس ما نمي‌بايست كه مفاهيم را به اندازه‌ي وجود خود پائين بكشيم تا كه به گونه‌اي گردد كه هيچگاه عزم جزم براي بالا كشيدن و سعي براي فهميدن در خود پيدا نكنيم.»

 

 

 

 

 

 

نوشته شده توسط مدیر سایت دسته: گفتگوها
نمایش از 10 ارديبهشت 1392 بازدید: 402

goftego-2

 

بنيان تفكر «یاری» در لرستان و توسط «شاه‌خُشين» لرستاني گذاشته شده است.

گزارش: محمدبساطی

 

اشاره: نوروز امسال استاد طیب طاهری مردم‌شناس، نویسنده‌ و پژوهش‌گر توانای زاگرسی در ادامه‌ی سفرهای تحقیقاتی‌اش به دیار کوهدشت، سرزمین نقش‌ها و نیایش‌ها آمد و فرصتی فراهم شد تا از نزدیک با او دیدار کنم و خوب‌تر او را بشناسم، ساده‌ای صمیمی‌ست که سرشار از ناگفته‌هاست، از آن دست افرادی که هرچه بیش‌تر با او باشی شیفته‌ترش می‌شوی، بی‌ادعایی با روحی آرام و روحیه‌ای جست‌جوگر، بیش از آن‌که بگوید سعی در شنیدن و دیدن دارد، در میان حرف‌هایش نظرهای نو و تازه شنیده می‌شود، به دور از هرگونه تعصب پوچ و هیجان و احساسات سطحی ابراز عقیده می‌نماید، به جای ادعا داشتن  عمل کردن را سرلوحه خویش قرار داده. جناب طاهری مردم‌شناسی است که به درستی پی‌برده برای دریافت حس و حال مردم و شناخت راستینِ آن‌ها، بهترین راه  به میانشان رفتن و با آنان دم‌خور شدن و هم‌دمشان گشتن است، از  پژوهش‌گرانی نیست که در کُنج کتاب‌خانه بنشیند و سر از لای کتاب برندارد، مطالعات کتاب‌خانه‌ای را با تحقیقات میدانی درآمیخته و پیوسته پا در رکاب سفر دارد، می‌گوید: «شنیدن کی بود مانند دیدن»  از آن‌هاست که شنیدنی‌ها را دیده، پای حرف‌های او نشسته‌ایم، حاصل این گفت‌و‌شنوی صمیمانه را پیش‌کش مخاطبان فهیم نشریه اینترنتی بلوطستان می‌کنیم تا با او و اثر پژوهشی و دقیقِ‌ «سرانجام»اش بیش‌تر آشنا شویم، بدان امید که مورد پسند مخاطبان قرار گیرد.  جلد اول  اين كتابِ پُر حجمِ دو جلدی «سرانجام» نام دارد  که دربردارنده‌ی اشعار پراکنده‌ی «سرانجام» و متون كهن و مقدس يارساني است كه از زمان «بهلول» و «شاه‌خُشين» لرستاني شروع شده و تا پایان دوره‌ی «پرديور» يا زمان سلطان‌سحاک (اسحاق برزنجه‌اي) ادامه می‌یابد و بر اساس نسخ خطي نوشته گردیده است؛ در جلد دوم که عنوان «تاریخ و فلسفه سرانجام» بر پیشانی خود دارد تحليلي بر «سرانجام» آمده، اعتقادات و نحله‌های فکری یارسان در منطقه زاگرس  تشریح گشته و  به  بررسی پیشینه و درون‌مایه اعتقادی سنت یارسان و مقایسه‌ی این آئین با مجموعه‌ای از آئین‌های مرتبط با آن شامل  اسلام،  زرتشتی، و آئین میترا پرداخته شده است، این کتاب در سال 2009  در خارج از مرزها منتشر شد. از خوانندگان فرهیخته انتظار می‌رود مثل همیشه بلوطستان را از دیدگاه‌های ره‌گشایشان بی بهره نسازند.

 

لطفاً گزیده‌ی از زندگی خود شامل سال و محل تولد، تحصیلات، وضعیت اشتغال را برای مخاطبان نشریه بیان کنید.

بنده طيب طاهري هستم، متولد سال 1357 خورشيدي در شهرستان صحنه، عاشق و دل‌داده‌ی ادبيات و فلسفه‌ام. از دوران دبستان مطالعه در ادبيات و عرفان را خواستار بودم؛ زماني كه هم سن و سال‌هايم به دنبال توپ در كوچه غرق در شادي و هياهو بودند، من در درياي بي‌كران كلمه غوطه می‌زدم و  در پاورقي كتاب‌ها  به جست‌وجو می‌پرداختم، رنگ بي‌خودي از خود را معناي زندگي با بودن برايم تجربه مي‌كرد. مثنوي هفتاد من و عاشق به حافظ، قرآن و تفاسير رنگارنگ آن، گاهن آن‌چنان مرا در خود خمير مي‌كرد كه مادرم پرخاش‌گرانه فرياد مي‌كشيد: «گنديدي برو بيرون تا كمي هوا به كله‌ات بخورد، ديوانه شدي.» آخرش هم عاشق شدم و نافرجامی‌ها و ناگفته‌ها و چراها؟ چراها تبديل به ديالكتيك براي تلاش دانستن شد و در نهايت ختم در تحقيق مكاتب ديني فلسفي. از ... تا ... كه ماحصل آن سرسام... و در نهايت حيرت در مقابل معماي هستي بود.  از آن‌جائي كه كلام‌هاي يارساني خوراك روح سركشم بود، گره‌گشاي چراها شد. به خاطر دادن جواب بيش‌تر، وقت بيش‌تري از من را  به خود اختصاص داد، تا جائي كه اگر روزي حداقل 10 ساعت مطالعه مفيد در كلام نداشته باشم آن روز من به بطالت گذشته، و خوش‌بختانه روزهاي اين‌چنيني در زندگی‌ام كم بوده‌اند. اين شد كه زندگيم در كلام‌هاي يارساني ختم گرديد، يعني تلاش براي فهم و درك، تلاش براي به دست آوردن جواب و رفع مجهولات ذهني ...  بعد از مدتي به تكليف رسيدم و مي‌بايست از آن‌چه كه به‌دست آورده‌ام به قولي زكات پس بدهم. پس تعريف ناصحيح و عمل‌كرد، غيرمنطبق از طرفي، و از طرف ديگر عظمت تفكر و آن‌چه كه در وهم نمي‌آيد و چگونه با آن برخورد مي‌شود، سبب گرديد تا به قول پير خرابات كه لطفش دائم است سعی كنم زكات اندوخته‌ام را پرداخت نمايم كه ماحصل آن‌را در دست كسان مي‌بيني. اما در شرح خویش به این بیت سعدي بسنده می‌کنم که:  بنده را نام خويشتن نبود هر چه ما را لقب دهند آنيم.

 

هم اکنون سرگرم چه کاری هستی و روی چه موضوعی تحقیق و پژوهشی می‌نمائی؟

مشغول جمع‌آوري مطالب و نسخ خطي مربوط به فرهنگ اعتقادي و باورهاي سرزمينم زاگرس مي‌باشم كه قرار است آن‌را در قالب انسيكلوپديا يا دايره‌المعارف يارساني جاي دهم. از فرصت استفاده می‌کنم و از مخاطبان فهیم نشریه درخواست دارم دوربین عکاسی‌ام که همه کار و عکس‌های این مدت روی حافظه‌اش قرار دارد، در ایام نوروزی در شهرستان کوهدشت گم شد لذا از یابنده تقاضا دارم رم دوربین را به آدرس نشریه ارسال کنند و یا با تلفن‌هایی نشریه تماس حاصل نماید و مرا در انجام این کار بزرگ یاری رسانند.

 

چه مدت از عمر عزیزتان را صرفِ پژوهشِ کتاب سرانجام کردید؟ سببی که شما را  به این سمت و سو کشاند چه بود؟

زماني بود كه تا قبل از راهنمايي چند بار قرآن را ختم كرده بودم کمی بعد مثنوي و معنوي مولانا و كلام‌هاي يارسان هم به آن اضافه گردید به گونه‌اي كه تا قبل از وارد شدن به دبيرستان قرآن را شانزده بار خوانده بودم و با تفاسير مربوط به آن هم‌چون تفسير خواجه‌عبدالله انصاري و تفسير صفي‌علي‌شاه كه منظوم بود اما به شكل حرفه‌اي و دقيق، تحقيق بر روي كلام‌هاي يارسان را از زمان دبيرستان شروع كردم . و سببِ روي آوردن به كلام سرانجام همان روح سركشي بود كه با هيچ چيز آرام نمي‌گرفت الا كلام سرانجام.

 

چه ضرورتی دارد در مورد آئین یارسان پژوهش شود و به  واکاوی مرام و مسلک اهل حق پرداخته گردد؟

ابتدا این‌که یارسان مسلک نیست بلکه یک جریان عمیق باطنی و فلسفی از مردمان زاگرس می باشد که توسط سلطان اسحاق برزنجه‌ای تدوین و به شکلی مدون ارائه می‌گردد. و نیز يارسان فرهنگ اعتقادي يا باورهاي يك قوم مي‌باشد كه پرداختن به آن از ديد جامعه‌شناختي يك اصل براي شناسانيدن و شناختن مي باشد.

 

چرا کتاب را در خارج از مرزهای ایران به چاپ رساندی؟ آیا در این‌جا برای چاپ اقدام نمودی و موفق نشدی یا در خارج از ایران تسهیلات خاصی در اختیارت گذاردند؟

به كتاب‌هايم در ايران مجوز براي چاپ داده نشد و ناگزير آن‌را در كردستان فدرال عراق به چاپ رساندم. چاپ كتاب‌ها نيز با هزينه شخصي خودم بوده و هيچ تسهيلاتي در اين خصوص از هيچ جائي به بنده داده نشد.

 

یاری کیست و یارستان چگونه بینشی است؟ (گزیده‌ای از آئین یاری و تاریخ و پیشینه‌ی آن و پراكندگي جامعه انساني را بیان نمائید.)

بینش یارسانی یکی از نهضت‌های فکری است که تداوم آن بر می‌گردد به زمان مهرپرستی و در جوامع مختلف با نام‌های متفاوتی شناخته شده است. یک یاری یا یارسانی قدمت خود را از ازّل می‌داند و معتقد است که خداوند پس از تجلّی و شکافته شدن درّ (بیگ‌بنگ) و سپس خلقت با یاران (فرشتگان) خود به جهت ایجاد عشق و یاوری هم‌پیمان (بیابس) می‌شود و تمام علم کائنات را بر آنان مکشوف می‌گرداند. آئین یارسانی با بهره‌گیری و برچیدن حقایقی که در ادیان ماقبل خود ظهور و بروز کرده خود را به حد اعلا رسانیده است، بینش یاری برای تشابه با تمام ادیان شاهد و مثال اعتقادی – کلامی دارد. از ریگ‌ودا که زردشت از آن بهره گرفته، تا مهرپرستی که بنیان اولیه‌ی فرهنگ اعتقادی یارسانی و سایر ادیان هم‌چون مسیحیت می‌باشد. یارسانی با در نظر داشتن فرّه و اعتقادات پیشین خود، به این بینش تمایل نشان می‌‌دهد و اسلام ناب را در اعتقادات خویش می‌پذیرد و به آن اهتمام می‌ورزد. پیروان این بینش از اکراد مناطق هورامان بوده و خاستگاه اولیه‌ی ایشان نیز همان منطقه با گستردگی سابقی که لرستان، کرمانشاه و سنندج نیز جزء آن بوده است می‌باشند. این قوم را با نام‌های کاکه‌ایی، اهل‌حق، طایفه خطاب می‌کردند. اما شاملو، صارلی، اهل سّر، اهل حقیقت، گوران، چراغ سندرون، علوی... و یا حتی مغرضانه خطاب کردن آن‌ها هم‌چون شیطان‌پرست و خورشیدپرست ... نیز از نام‌های دیگری می‌باشد که بر این قوم به اشتباه اطلاق گردیده است. هم اکنون در نواحی کرمانشاه، همدان، زنجان، تهران، شمال ایران، کرکوک، موصل، خانقین، تبریز، مراغه، ماکو، گنجه و باکو در آذربایجان، هندوستان، پاکستان، افغانستان ساکن می‌باشند و  برخی نیز به صورت مهاجرت‌های اخیری که شکل گرفته در اروپا و آمریکا پراکنده شده‌اند؛ زبان ایشان کردی با گویش هورامی است که در زمان شکل‌گیری نهضت از گویش‌های رایج و غالب زاگرس بوده است و سلطان‌اسحاق برزنجه­ای به عنوان تدوین‌گر اعتقادات یارسانی با یارانش، گفتارهای خود را با این گویش عنوان کرده‌اند. تمام این گفتارها که دستورات دینی و اعتقادی یارسان است از قدیم الأیام سینه به سینه تا حدود سیصد تا چهارصد سال پیش انتقال پیدا کرده و تا به امروز هیچ‌گاه جامع به شکل کتابی شاخص تدوین و گردآوری نشده است. چرا که به علت کثرت و گستردگی این کلام‌ها و هم‌چنین رازورانه بودن آن با مفاهیمی عمیق و اشراقی که علوم غریبه را با زبان گفتاری نماد انعکاس داده، و عدم آگاهی از آن و مسائل دیگر هم‌چون انحصارطلبی سادات یارسانی و وجود بینش‌هایی هم‌چون محافظه‌کاری و سّرپوشی و تأثیر و تسلط برای عدم پی‌گیری باعث گردیده تا هیچ وقت کسی توان گردآوری آن را در یک مجموعه نداشته باشد، و بزرگان یارسانی که اسامی ایشان در منابع ذکر گردیده، بیش‌تر به تحصیل، تصحیح و پرداختن به این کلام‌ها در حوزه‌ی درون گروهی عنایت داشته‌اند. به همین خاطر از داشتن کتاب دینی خود که «سرانجام» نام دارد به شکلی مدون محروم بوده‌اند.

 

آیا بینش و آئین یارستانی اکنون نیز به‌سان گذشته پیرو و معتقد دارد؟

اين‌كه اين تفكر داراي پيرواني مي‌باشد بله، اما در برخي از مناطق هم‌چون لرستان از پيروان آن به علت‌هاي مختلف كم شده در حالي كه بنيان اين تفكر در لرستان توسط شاه‌خوشين لرستاني يا همان خُشين مسعود كرد علوي گذاشته مي‌شود و مي‌توان به جرأت گفت كه تمام مردمان اين خطه جملگي يارسان بوده‌اند و اين مسئله بر اساس متون كهن، مقابر بزرگان يارسان و سنگ قبرهاي به جامانده از آن دوران به خوبي قابل اثبات است.

 

چه کارهایی در مورد آئین یاری صورت گرفته، آیا منابع خارجی ترجمه نشده داریم؟

غنای فلسفی انعکاس داده شده در این کلام‌ها که به اوج پیچیدگی در عرفان و اشراق رسیده هیچ‌گاه در مقام تفسیر و تأویل قرار نگرفته و هم‌چنان بکر است و به دور از بحث و بررسی‌هایی که بازگو کننده‌ی افکار و اعتقادات خود ‌باشد باقی مانده، که آن هم به دلیل عدم آگاهی از چگونگی فلسفه‌ی حاکم بر بینش یارسانی، و عدم سوادکافی و وافی برای ارائه‌ی مطالب است که زبان خاص خود را می‌طلبیده  و باعث گردیده تا اغلب محققین و مستشرقین دورنمایی از برداشت‌های شخصی خود را که گاه تا صددرصد اشتباه و یا حتی مغرضانه بوده، به شکل توهین‌آمیز  در کتب خود انعکاس دهند. در واقع از تمام کسانی که در مورد یارسانی قلم فرسایی کرده‌اند و  - بیش‌تر از چهارصد عنوان کتاب چاپ نموده‌اند- کم‌تر نام یک یارسانی به چشم می‌خورد که در خصوص افکار و اعتقادات خود نگارشی صریح و صحیح انجام داده باشد؛ در اين بين افرادی پیدا شده که برای خرسندی معاندان و یا گرفتن نمره‌ای جهت پایان‌نامه ... برگه‌هایی چند از کاغذ سفید را سیاه نموده‌اند. متأسفانه این محققین بدون این‌که کم‌ترین مطالعه و اطلاعی در کلام‌های یارسانی داشته باشند فقط به تحقیقات سایرین - که آن‌ها نیز بر اساس ذهنیات و بدون مطالعه‌ی ژرف در معانی کلام‌ها و درک صحیح از رمز و راز نهفته در آن‌ها به ارائه‌ی مطالبی پرداخته‌اند که ارزش محتوایی آن‌چنانی از دیدگاه یارسانی ندارد –و مطالب عنوان شده‌ی خود را بیش‌تر به هذیان شبیه نموده‌اند تا تحقیق؛ اما در خصوص کتب به چاپ رسیده در مورد اهل حق كه توسط غیریارسانیان بوده است  در آن‌ها اشکالات عدیده‌ای می‌باشد و مورد استناد واقع نمی‌گردند. تنها از محققین خارجی ولادیمیر مینورسکی و از محققین داخلی محمدعلی سلطانی را می‌توان نام برد که به نسبت زحمات بیش‌تری را در خصوص بینش یارسانی کشیده‌اند، تا بتوانند در حد امکان چهره‌ی واقعی این بینش را باز نمایانند. نُسخ نوشته شده توسط یارسانیان عراق به علت حفظ زبان مادری خود کم‌تر دارای اشکال می‌باشد و تحریفات لغوی آن حداقل است، در حالی که نُسخ نوشته شده توسط یارسانیان ایرانی به خاطر دوری از زبان مادری دارای تحریفات لغوی بسیار می‌باشند، هرچند که یارسانیان ایرانی از لحاظ منابع کلامی غنی‌تر می‌باشند.

 

در مورد «نامه‌ی سرانجام» (سرانجام اصلی) که کتاب‌تان را بر مبنای آن نگارش کرده‌اید توضیحاتی ارائه فرمائید.

از سال 1384 دست به سفر زدم تا بتوانم بيش‌تر از آن‌چه كه بود را به دست بياورم از كتاب‌خانه‌ی ملي ايران، كتاب‌خانه‌ی مجلس شوراي اسلامي كتاب‌خانه‌ی ملك گرفته تا تحقيقات ميداني در شهرها و استان‌هاي مختلف ايران تا كتاب‌خانه‌هاي نواحي آسياي صغير، جمهوري آذربايجان، ارمنستان، تركيه، سوريه، عراق، .. كه جملگي از مناطق يارساني‌نشين مي‌باشند ماحصل اين تحقيقات (كتاب‌خانه‌اي و ميداني) كتاب «سرانجام» بود كه در سال 2005 ميلادي آماده براي چاپ شد كه پس از آن‌كه در ارشاد اسلامي ايران پس از چند سال انتظار مجوز براي چاپ نگرفت در انستيتو فرهنگي كُرد در كردستان عراق به چاپ رسيد اين كتاب متون كهن و مقدس يارساني مي‌باشد كه بر اساس نسخ خطي نوشته شده و از زمان «بهلول» و «شاه‌خُشين» لرستاني شروع شده و تا آخر عصر «پرديور» يا زمان سلطان اسحاق برزنجه‌اي ادامه می‌یابد؛ كتاب دوم كه تاريخ و فلسفه سرانجام و شرحي بر نحله‌هاي فكري در كردستان مي‌باشد كتابي تحليلي بر سرانجام است كه روند چاپ اين كتاب هم همانند كتاب سرانجام بود و در سال 2009 به چاپ رسيد.

 

این اثر را برای روشن‌گری و پاسخ  به پرسش‌های تشنگانِ کیشِ یارسان نوشته‌‌اید، یا بدین روی که به کتاب مقدس یارسانیان بدل شود؟

اين كتاب  يعني «سرانجام» -كتاب ديني ومقدس يارسانیان است كه دربرگيرنده احكام اعتقادي آن‌ها مي‌باشد و بنده به آن اعتباري نداده‌ام، از قبل بوده و هم‌اكنون هم موجود مي‌باشد، فقط بنده آن را از شکل خطي بودن نُسخ به هيأت چاپ آزين بخشيده‌ام. این مهم سبب گردید تا نیمی از عمر خود را برای گردآوری، تصحیح و تدوین و تأویل کلام‌های یارسانی هزینه کنم؛ در روند چاپ این مجموعه چه مرارت‌ها که سر راه نبود تا زحمت چندین ساله‌ی گردآوری، تدوین و تأویل را تشدید کند در واقع هدف از نوشتن این کتاب تشریح کلی اعتقادات یارسانی نبوده و نیست، بلکه سعی در بازنمایاندن صحیح آن‌چه که در نزد توده‌ی مردم است می‌باشد، تا که این شفاف‌سازی مانع از پراکنده‌گویی گردد.

 

 

 

دریافت فایل اصلی گفتگو

 

ورود به سایت

ما 10 مهمان و بدون عضو آنلاین داریم

This Browser is not good enough to show HTML5 canvas. Switch to a better browser (Chrome, Firefox, IE9, Safari etc) to view the contect of this module properly

شما اینجا هستید:   تازه هاگفتگوهاگفتگوی اختصاصی هفته نامه بیان لُر با طیب طاهری نویسنده‌‌‌ و مردم‌شناس

برای حمایت از ما امتیاز دهید
یارسان در راستای اعتلای فرهنگ یاری GNU/GPL کار می کند.